- Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΓΚΟΥΛΙΩΝΗ
Στην επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια προχώρησε η Λιβύη, με έγγραφο που κατέθεσε στον ΟΗΕ η κυβέρνηση της Τρίπολης, ασκώντας το δικαίωμά της που απορρέει από τη σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας. Παράλληλα, ανακήρυξε νέα συνορεύουσα ζώνη 24 ναυτικών μιλίων προς το Βορρά.
Πρόκειται ξεκάθαρα για ενέργεια αμφισβήτησης της αιγυπτικακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ), όπως αυτή οριοθετήθηκε με το Ελληνοαιγυπτιακό σύμφωνο θαλάσσης που υπεγράφη στις 6 Αυγούστου 2020, μεταξύ της Ελλάδας και της Αιγύπτου στο Κάιρο. Η συγκεκριμένη οριοθέτηση είχε έρθει ως απάντηση στο παράνομο Τουρκο-Λιβυκό μνημόνιο, το οποίο στην ουσία αγνοεί την παρουσία των ελληνικών νησιών της Κρήτης, της Κάσου, της Καρπάθου, του Καστελορίζου και της Ρόδου μεταξύ των ακτών Τουρκίας και Λιβύης.
Η ανακήρυξη των χωρικών υδάτων 12 ν.μ. και συνορεύουσας ζώνης 24 ν.μ. από τη Λιβύη, δεν φαίνεται σε πρώτη ανάγνωση να θίγει τα ελληνικά κυριαρχικά διακαιώματα. Έρχεται, όμως, σε αντιπαράθεση με την Αίγυπτο, γιατί η Λιβύη θεωρεί ότι η Αιγυπτιακή ΑΟΖ τελειώνει ανατολικότερα, αμφισβητώντας το διάταγμα του αιγύπτιου προέδρου, Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι, που καθόριζε τα δυτικά όρια της αιγυπτιακής ΑΟΖ.
Υπάρχουν όμως «κρυφά» σημεία που ενδέχεται να φέρουν την Ελλάδα σε δύσκολη θέση. Η αρχή έγινε όταν ο Καντάφι το 1973 τράβηξε μια γραμμή, ενώνοντας τη Βεγγάζη με τη Μισράτα, καθιστώντας ουσιαστικά τον κόλπο της Σύρτης «κλειστό» με αποτέλεσμα να αποτελεί σημείο εκκίνησης για τις γραμμές βάσης ως το εναρκτήριο σημείο μέτρησης για τα χωρικά ύδατα, η ΑΟΖ και φυσικά η συνορεύουσα ζώνη. Η πρώτη αντίδραση ήρθε από τις ΗΠΑ που αντέδρασαν στη μονομερή αυτή διακήρυξη, με συνεχή αεροπορικά επεισόδια μεταξύ αμερικανικών αεροσκαφών και αεροσκαφών του Καντάφι, ενώ το 1986 οι Αμερικανοί βομβάρδισαν τη Λιβύη, όπου έχασε τη ζωή της η θετή κόρη του Καντάφι. Ούτε η Ελλάδα αναγνώρισε την κίνηση αυτή και απέστειλε στις 22 Φεβρουαρίου 1974 δική της ρηματική διακοίνωση με την οποία εξέφραζε τη διαμαρτυρία της.
Τον Σεπτέμβριο του 2004 και τον Μάιο του 2005, το καθεστώς του Καντάφι προχώρησε σε παραχώρηση θαλάσσιων οικοπέδων για την εξερεύνηση και την εκμετάλλευση υποθαλάσσιων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων. Ο χάρτης που συνόδευσε τις εν λόγω παραχωρήσεις, αποτύπωνε οικόπεδα τα οποία έφθαναν μέχρι τη Γαύδο και την Κρήτη, βόρεια της μέσης γραμμής Ελλάδας – Λιβύης, άρα εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Η Ελλάδα τον Οκτώβριο του 2004, προχώρησε στην επίδοση ρηματικής διακοίνωσης προς την Τρίπολη, η οποία φυσικά δεν απαντήθηκε.
Παρότι η Ελλάδα το 2021, προχώρησε στην επέκταση των χωρικών υδάτων σε 12 ναυτικά μίλια στην περιοχή του Ιονίου μέχρι και το Ακρωτήριο Ταίναρο της Πελοποννήσου, δεν ανακήρυξε συνορεύουσας ζώνης των 24 ναυτικών μιλίων στο Ιόνιο.
Η πίεση προς την Αθήνα είναι πλέον σαφής. Η εκκρεμότητα της επέκτασης των χωρικών υδάτων νοτίως της Κρήτης στα 12 ν.μ. καθίσταται επιτακτική, αλλά το casus belli της Τουρκίας σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, εμποδίζει την Ελλάδα να ασκήσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα, όπως αυτά καθορίζονται από το Δίκαιο της Θάλασσας.
Για να είμαστε ακριβείς, η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας δεν αναφέρεται απλά στο δικαίωμα, αλλά στην υποχρέωση των χωρών που έχουν υπογράψει τη Σύμβαση να προχωρήσουν, μεταξύ άλλων, στην ανακήρυξη των χωρικών τους υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια. Ο Χανς Μοργκεντάου, ο θεμελιωτής του κλάδου των διεθνών σχέσεων, αναφέρει: «βιώσιμο είναι το κράτος που διαθέτει επαρκή ισχύ για να εφαρμόσει τις πρόνοιες του διεθνούς δικαίου για την επικράτειά του».
