Όχι στον εργασιακό μεσαίωνα

25 Φεβρουάριος 2013  /   Χωρίς Σχόλια

MHTRAKOS G.Του ΓΙΑΝΝΗ ΜΗΤΡΑΚΟΥ, Δασκάλου

Η μελέτη της ιστορικής πορείας του ανθρώπου δείχνει πως κάθε τεχνολογική επανάσταση είχε ως αποτέλεσμα μια κοινωνική επανάσταση. Έτσι ενώ οι τεχνολογικές επαναστάσεις γίνονται γενικά ευπρόσδεκτες, αφού βελτιώνουν κατά κανόνα την ανθρώπινη ζωή, στις κοινωνικές επαναστάσεις αντιδρούν τόσο οι προνομιούχες τάξεις, όσο και οι λαϊκές μάζες. Κάτι τέτοιο συνέβη με τη γεωργική επανάσταση η οποία αύξησε την παραγωγικότητα, αλλά δημιούργησε για πρώτη φορά ταξικές κοινωνίες με τους γαιοκτήμονες στην κορυφή και τους ακτήμονες χωρικούς στη βάση. Η κοινωνική μεταρρύθμιση που ακολούθησε συναντούσε για αιώνες αντίδραση, παρά το γεγονός ότι προβάλλονταν αιτήματα από τους μεταρρυθμιστές και σημειώνονταν εξεγέρσεις από τους χωρικούς.
Ανάλογη ήταν και η κατάσταση που προέκυψε μετά τη βιομηχανική επανάσταση, οπότε διαμορφώθηκαν νέες κοινωνικές τάξεις πλουσίων και φτωχών, οι εργοστασιάρχες και οι εργάτες. Το χάσμα που τους χώριζε ήταν τόσο μεγάλο ώστε να αναγκαστεί ο Λόρδος Βύρων να κάνει το 1812, στη Βουλή των Λόρδων, μια πολύ πικρή δήλωση για τους Άγγλους εργάτες, στην οποία έλεγε πως η αθλιότητα και η φτώχεια τους ήταν χειρότερη απ’ αυτήν που είδε στις πιο κακοδιοικούμενες επαρχίες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας!
Πράγματι, η Βιομηχανική Επανάσταση ανάγκασε τους χωρικούς να μετακινηθούν, από τα χωριά στις πόλεις, για να εργαστούν στα εργοστάσια, οδηγώντας τους στην εξαθλίωση. Τα μικρά, υγρά και σκοτεινά σπίτια των παραγκουπόλεων που δημιιουργήθηκαν γύρω από τις βιομηχανικές μονάδες, στερούνταν και τις πιο βασικές ανέσεις. Χωρίς δίκτυα πόσιμου νερού και αποχέτευσης, δίχως υπηρεσίες συλλογής και αποκομιδής απορριμμάτων, αποτελούσαν ανθυγιεινές εστίες θανάτου!
Μια άλλη αιτία πρώιμου θανάτου την εποχή εκείνη ήταν η κακή διατροφή. Τα ημερομίσθια ήταν χαμηλά και οι τιμές των τροφίμων υψηλές με συνέπεια οι εργατικές οικογένειες να υποσιτίζονται ή να καταναλώνουν επικίνδυνες τροφές. Πολλοί εργάτες για να ξεφύγουν απ’ αυτή τη μίζερη και θλιβερή ζωή αναζητούσαν καταφύγιο στο αλκοόλ! Ο αλκοολισμός κατέστρεψε πολλούς εργάτες και τις οικογένειές τους σ’ αυτές τις πρώτες βιομηχανικές πόλεις!
Η ζωή μέσα στα εργοστάσια κι έξω απ’ αυτά ήταν σκληρή! Οι εργοστασιάρχες επέβαλλαν στρατιωτική πειθαρχία και οργάνωση. Τα πάντα ρυθμίζονταν από εξαντλητικά ολοήμερα ωράρια και σειρήνες. Οι εργάτες δεν έλεγχαν τη δουλειά τους. Μάλλον οι μηχανές τους έλεγχαν!Η μονοτονία ήταν το απόλυτο χαρακτηριστικό της εργοστασιακής εργασίας! Αν κάποιος ξέφευγε από τους αναρίθμητους κανόνες και κανονισμούς, δεχόταν βαριά πρόστιμα και τιμωρίες. Ατράνταχτη απόδειξη για όλ’ αυτά είναι η ταινία-μνημείο του Τσάρλι Τσάπλιν «Μοντέρνοι Καιροί»!
Οι ώρες εργασίας ήταν απίστευτα πολλές, ιδίως στην πρώτη περίοδο, από δώδεκα έως δεκαέξι την ηέρα και εβδομάδα έξι ημερών! Ρεπό και διακοπές, ούτε κατά διάνοια! Και η παιδική εργασία σε όλο της το απάνθρωπο μεγαλείο! Να τι κατέθεσε σε μια κοινοβουλευτική επιτροπή στην Αγγλία, το 1842, η οχτάχρονη Σάρα Γκούντερ, που δούλευε σε ανθρακωρυχείο: «Πηγαίνω στις τέσσερις και μερικές φορές στις τρισήμισι το πρωί, και βγαίνω στις πεντέμισι το απόγευμα. Ποτέ δεν πάω για ύπνο»!
Η σκληρή αντινομία ήταν πως οι εργάτες εργάζονταν και ζούσαν τόσο άθλια σε μια περίοδο που η βιομηχανική επανάσταση πραγματοποιούσε αλματώδη αύξηση του πλούτου σε όλον τον κόσμο! Κι όμως, το χάσμα μεταξυ πλούσιων και φτωχών, όχι μόνο δεν μίκραινε, αλλά διευρυνόταν! Έτσι οι εργάτες άρχισαν σιγά-σιγά να οργανώνονται, να συγκροτούν τα πρώτα συνδικάτα και να διεκδικούν αγωνιστικά μια καλύτερη ζωή, που την άξιζαν!
Η εργοδοσία αντέδρασε στον αγώνα των εργατών με την αποθέωση της θεωρίας του laissez-faire, όπως αυτή διατυπώθηκε από τον Άγγλο οικονομολόγο Άνταμ Σμιθ στο πασίγνωστο έργο του «Ο πλούτος των εθνών» (1776), όπου ούτε λίγο, ούτε πολύ, υποστηριζόταν πως τα άτομα έχουν εγωιστικές τάσεις και ο καθένας ξέρει τι είναι καλύτερο για τον εαυτό του. Άρα αν αφεθούν ελεύθερα να κάνουν ό,τι θέλουν χωρίς κυβερνητική παρέμβαση ή άλλους κανονισμούς τότε αυτή η οικονομική ελευθερία θα είναι η καλύτερη λύση για το κράτος!
Το σύστημα αυτό χρησιμοποιήθηκε για να δικαιολογηθούν οι νόμοι που απαγόρευαν την ίδρυση εργατικών σωματείων. Το άτομο-εργάτης και το άτομο-εργοστασιάρχης έπρεπε να είναιν ελεύθεροι για να φτάσουν σε μια συμφωνία χωρίς την επέμβαση του οργανωμένου συνδικάτου. Για το λόγο αυτό το κράτος απαγορευόταν να νομοθετεί για το ωράριο εργασίας, τα κατώτατα ημερομίσθια και τις συνθήκες εργασίας!
Το laissez-faire είχε ως αποτέλεσμα να μείνει ο εργάτης απροστάτευτος, δίχως σωματείο να τον στηρίζει. Η διαπραγμάτευση εργοδότη-εργαζόμενου ήταν άνιση. Ο εργοδότης υπαγόρευε τους όρους του και ο εργάτης ήταν αναγκασμένος να τους δεχτεί. Αν κάποιος εργαζόμενος είχε την τόλμη να οργανώσει ένα σωματείο, τότε φυλακιζόταν ή εξοριζόταν! Γενιές ολόκληρες καταστράφηκαν στην Ευρώπη απ’ αυτήν την κατάσταση.
Σταδιακά οι μεταρρυθμιστές πολιτικοί και τα συνδικάτα που επέμεναν να υπάρχουν και να αγωνίζονται, κατάφεραν να περάσουν μια φιλεργατική νομοθεσία, η οποία έβαλε τα θεμέλια γι’ αυτό που ονομάζαμε έως τώρα «κράτος πρόνοιας». Αυτό έγινε κατορθωτό, κυρίως, όταν ξέσπασε η μεγάλη οικονομική κρίση της δεκαετίας του 1930 και το ένα τέταρτο όλων των εργατών των βιομηχανικών χωρών της Δύσης έχασαν τις δουλειές τους. Ο πρόεδρος των Η.Π.Α. Φραγκλίνος Ρούσβελτ ψήφισε τις μεταρρυθμίσεις του New Deal (πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό πρόγραμμα κρατικής παρέμβασης), αναγκάζοντας κι άλλες δυτικές κυβερνήσεις να κάνουν παρόμοιες αλλαγές. Αυτό συνεχίστηκε μέχρι το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο κι έτσι μέχρι πρότινος εφαρμοζόταν το Κράτος Πρόνοιας δηλαδή το κρατικό ενδιαφέρον για την ευημερία του κοινωνικού συνόλου κάτι που ήταν ακριβώς αντίθετο με το σύστημα του laissez-faire. Αντί δηλαδή « να αφήνουμε τα πράγματα να κυλάνε μόνα τους» τα κράτη αναλάμβαναν την ευθύνη για την ευημερία των πολιτών τους εφαρμόζοντας προγράμματα για την υγεία, την εκπαίδευση, τις συνθήκες εργασίας, τους μισθούς και τις συντάξεις, την καταπολέμηση της ανεργίας, τα δικαιώματα των γυναικών, την προστασία του περιβάλλοντος κ.α..
Σήμερα, με αφορμή μια νέα μεγάλη οικονομική κρίση, που σχεδιάστηκε και υλοποιείται από τις δυνάμεις του πλούτου και της εργοδοσίας, επιχειρείται η επαναφορά του laissez-faire, με στόχο οι εργαζόμενοι να αποστερηθούν από τα περισσότερα προνόμια και δικαιώματα τα οποία κατέκτησαν μέσω του Κράτους Προνοίας και να ξαναγυρίσουν πίσω 150 χρόνια τουλάχιστον! Οι συνθήκες εργασίας, τα ωράρια, οι αποδοχές, το ασφαλιστικό και συνταξιοδοτικό σύστημα, όλα τίθενται υπό αμφισβήτηση κι επαναδιαπραγμάτευση, σε βάρος φυσικά των εργαζομένων.Γι’ άλλη μια φορά ο εργαζόμενος αφήνεται αβοήθητος στα χέρια της εργοδοσίας υπό την απειλή της απόλυσης και της ανεργίας. Το κράτος μετατρέπεται σε δήθεν ουδέτερο παρατηρητή, ενώ στην ουσία γίνεται όργανο για να εξυπηρετηθούν τα συμφέροντα της άρχουσας τάξης.
Ο εργαζόμενος βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα νέο εργασιακό μεσαίωνα. Τα διαδοχικά κι απανωτά χτυπήματα με τα οποία των βομβαρδίζουν οι εμπνευστές αυτής της οπισθοδρόμησης τον έχουν αφήσει άναυδο, κυριαρχούμενο από «δέος και φόβο» για το παρόν και το μέλλον του. Γι’ αυτό και οι αντιδράσεις του δεν είναι οι αναμενόμενες. Είναι απόλυτη ανάγκη, όμως, να βγει απ’ αυτήν την ψυχολογικά ελεγχόμενη κατάσταση και να συνειδητοποιήσει πως, όσο πιο γρήγορα «ξυπνήσει» κι αναλάβει συλλογική δράση για να ματαιώσει τα σχέδια αυτών που τον θέλουν σύγχρονο δούλο, τόσο πιο εύκολα θα μπορέσει να επαναφέρει το Κράτος Πρόνοιας, που κινδυνεύει να καταρρεύσει.

  • Κατηγορία: ΑΡΘΡΑ
  • Ετικέτες:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Παρακαλώ, απαντήστε στο ερώτημα *