Στο επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος για τη διαφύλαξη της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς βρέθηκε η ΣΑΕΚ Στεμνίτσας, η ιστορική σχολή αργυροχρυσοχοΐας της Αρκαδίας, η οποία υποδέχθηκε εμπειρογνώμονες της UNESCO, στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού και συμμετέχοντες στο 7ο Θερινό Σχολείο για την Πολιτιστική Κληρονομιά του Αγροτικού Χώρου.
Η φετινή διοργάνωση πραγματοποιείται με τη μορφή Εργαστηρίου Ανάπτυξης Δεξιοτήτων και έχει ως βασικό αντικείμενο την εκπόνηση σχεδίων διαφύλαξης της ζωντανής πολιτιστικής κληρονομιάς. Η επιλογή της Στεμνίτσας ως πεδίου εφαρμογής ανέδειξε τον τρόπο με τον οποίο μια παραδοσιακή τέχνη μπορεί να παραμένει ενεργή, να μεταδίδεται στις επόμενες γενιές και να συμβάλλει ουσιαστικά στη βιώσιμη ανάπτυξη ενός τόπου.
Τη Σχολή επισκέφθηκαν η Ioana Baskerville, εθνική εκπρόσωπος της Ρουμανίας για τη Σύμβαση της UNESCO του 2003, και ο Julio Sá Rego, ειδικός στη διαφύλαξη της αγροτικής άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς. Οι δύο εμπειρογνώμονες συμμετέχουν στο Παγκόσμιο Δίκτυο Εμπειρογνωμόνων της UNESCO και συντονίζουν ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την προστασία της παραδοσιακής χειροτεχνίας μέσω της κοινωνικής επιχειρηματικότητας, της επαγγελματικής εκπαίδευσης και της ενίσχυσης των τοπικών κοινοτήτων.
Η διευθύντρια της ΣΑΕΚ Στεμνίτσας, Σοφία Ταγκαλάκη, υπογράμμισε ότι η Σχολή δεν προσεγγίζει θεωρητικά τη διαφύλαξη της άυλης κληρονομιάς, αλλά την εφαρμόζει στην πράξη εδώ και πενήντα χρόνια. Αναφέρθηκε επίσης στη σημασία της αναβάθμισης των σπουδών σε μεταδευτεροβάθμιο επίπεδο, στην ενίσχυση του κύρους του πτυχίου και στις προοπτικές διεθνών συνεργασιών. Όπως τόνισε, η Στεμνίτσα μπορεί να εξελιχθεί σε σημείο αναφοράς για τη φιλοξενία και την εκπαίδευση τεχνιτών από το εξωτερικό στις παραδοσιακές τεχνικές χειροποίητου κοσμήματος.
Κατά την ξενάγηση στους χώρους, η γραμματέας της Σχολής, Σοφία Μπενοπούλου-Σαρακινιώτη, παρουσίασε έργα σπουδαστών και αποφοίτων, καθώς και διακρίσεις που έχει αποσπάσει η ΣΑΕΚ σε διεθνείς εκθέσεις και διαγωνισμούς. Οι επισκέπτες ενημερώθηκαν παράλληλα για την ιστορία, τη λειτουργία και τη σύγχρονη εκπαιδευτική δραστηριότητα της Σχολής.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το πρακτικό μέρος της επίσκεψης. Οι εκπαιδευτές Αμαλία Πραμαντιώτη και Στέλιος Παναγόπουλος, μαζί με αποφοίτους και τεχνίτες της Σχολής, παρουσίασαν τεχνικές χαρακτικής μετάλλου πάνω στη ροκέλα, εφαρμογής σμάλτου, κατασκευής βέρας και διαμόρφωσης μετάλλου σε πλάκα. Οι συμμετέχοντες παρακολούθησαν τη βιωματική μετάδοση της γνώσης από τον δάσκαλο στον μαθητή, στοιχείο καθοριστικό για τη διατήρηση της αυθεντικότητας και τη δημιουργική εξέλιξη της τέχνης.
Ακολούθησε συζήτηση με εκπαιδευτές και αποφοίτους σχετικά με τις πραγματικές προϋποθέσεις διαφύλαξης μιας παραδοσιακής τέχνης, αλλά και με τη σύνδεση της θεωρίας με την καθημερινή πρακτική. Στο επίκεντρο βρέθηκαν τα πρόσωπα, οι μέθοδοι και οι συνθήκες που επιτρέπουν σε μια πολιτιστική πρακτική να παραμένει ζωντανή.
Η αργυροχρυσοχοΐα αποτελεί βασικό στοιχείο της ταυτότητας της Στεμνίτσας ήδη από τον 17ο αιώνα, γνωρίζοντας ιδιαίτερη ακμή τον 19ο. Σήμερα, σε έναν οικισμό περίπου 100 μόνιμων κατοίκων λειτουργούν έξι εργαστήρια και καταστήματα, αποδεικνύοντας ότι η παράδοση μπορεί να στηρίζει την τοπική οικονομία, την κοινωνική συνοχή και τον ποιοτικό τουρισμό.
Η Σχολή, που ιδρύθηκε το 1976 από τους τεχνίτες Λάμπη Κατσούλη και Αριστείδη Βλαχογιάννη, συνεχίζει τη λειτουργία της με σύγχρονες υποδομές και πλήρως εξοπλισμένα εργαστήρια. Παράλληλα, στον ίδιο χώρο λειτουργεί δωρεάν εργαστήριο αργυροχρυσοχοΐας, ανοιχτό σε ενδιαφερομένους από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ενισχύοντας τη διεθνή κινητικότητα και τη διάδοση της παραδοσιακής τεχνογνωσίας.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να ανοίξει η πλατφόρμα αιτήσεων για το νέο έτος φοίτησης, με τη ΣΑΕΚ Στεμνίτσας να καλεί τη νέα γενιά δημιουργών να γνωρίσει, να σπουδάσει και να συνεχίσει την τέχνη του χειροποίητου κοσμήματος.
