Στο Πνευματικό Κέντρο Καλαμάτας, το Σάββατο 7 Φεβρουαρίου 2026 (φωτ.), με συναινετική πρωτοβουλία του δημάρχου Θανάση Βασιλόπουλου και σε συνεργασία με το Εθνικό Συμβούλιο Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα, η πόλη τίμησε τα θύματα της ναζιστικής θηριωδίας της 8ης Φεβρουαρίου 1944 και ανανέωσε το αίτημά της για αναγνώρισή της ως Μαρτυρική Πόλη και για τη δικαίωση των γερμανικών οφειλών.
Λίγες ημέρες αργότερα, την Κυριακή 22 Φεβρουαρίου 2026, στις Βίγλες της Παλαιόχουνης Μεγαλόπολης, θα τελεστεί ―όπως κάθε χρόνο― το μνημόσυνο των 212 εκτελεσμένων πατριωτών της 24ης Φεβρουαρίου 1944, εκ των οποίων (146!) ήταν Καλαματιανοί, θύματα της ίδιας αιματοβαμμένης αλυσίδας αντιποίνων.
Η ομιλία του φιλολόγου Βασίλη Μαστραγγελόπουλου δημοσιεύεται όχι από διάθεση αναμόχλευσης, αλλά ως πράξη ιστορικής ευθύνης: για να τεκμηριωθεί με ακρίβεια η έκταση των θυσιών και ο πρωταγωνιστικός ρόλος της Μεσσηνίας στην Εθνική Αντίσταση, όπως άλλοτε Καλαματιανοί και Μανιάτες πρωτοστάτησαν στην κήρυξη της Επανάστασης του 1821. Απαράλλαχτες οι διαδρομές της θυσίας, απαράλλαχτη η μοίρα των αγωνιστών·· η μνήμη τους μάς δεσμεύει.
Η Εθνική Αντίσταση και οι Γερμανικές θηριωδίες στη Μεσσηνία
Του Βασίλη Μαστραγγελόπουλου, Φιλολόγου*
Ο Φασισμός και ο Ναζισμός τον παρελθόντα αιώνα αιματοκύλησαν την ανθρωπότητα. Οι πολιτικές θεωρίες και πρακτικές αυτές εκφράζουν έναν ολοκληρωτικό τρόπο διακυβέρνησης, αυταρχικότητα, δεσποτισμό, αυθαιρεσία, συμπεριφορά αντιδημοκρατική, παραβίαση εθνικής κυριαρχίας, διαρπαγή ξένων εδαφών και υποδούλωση λαών με το πρόσχημα της ανάγκης «ζωτικού χώρου», στρατοκρατία και ιμπεριαλισμό. Πλήρη περιφρόνηση προς τη Δημοκρατία και την άσκηση του εκλογικού δικαιώματος, που είναι ένα ισχυρό όπλο στα χέρια του λαού. Πιστεύουν στην εξουσία των ελίτ, επομένως αποτελούν αντιστύλι της κεφαλαιοκρατίας.
O Β΄Παγκόσμιος Πόλεμος που προκάλεσαν (1939 – 1945) υπήρξε η πιο θανατηφόρα σύγκρουση στην ανθρώπινη ιστορία, καθότι οι συνολικές ανθρώπινες απώλειες, εκτός από τις απροσμέτρητες υλικές καταστροφές, υπολογίζονται περισσότερες από 80 εκατομμύρια ψυχές παγκοσμίως. Βαρύ φόρο αίματος πλήρωσε η πατρίδα μας και η Μεσσηνία και ειδικότερα η Καλαμάτα, αφού οι πολίτες ανέπτυξαν εναντίον των κατακτητών τους πλούσια αντιστασιακή δράση. Μόλις ολοκληρώθηκε η κατάκτηση της χώρας άρχισαν να δημιουργούνται αντιστασιακές οργανώσεις άλλες μικρότερες και άλλες μεγαλύτερες, όπως το ΕΑΜ (με στρατιωτικό σκέλος τον ΕΛΑΣ), ο ΕΔΕΣ (Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος) με στρατιωτικό σκέλος των ΕΟΕΑ (Εθνικές Ομάδες Ελλήνων Ανταρτών), η ΕΚΚΑ (Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωση, με στρατιωτικό τμήμα το σύνταγμα 5/42).
Η Εθνική Αντίσταση στη Μεσσηνία κατά την περίοδο 1941 – 1944 υπήρξε έντονη και οργανωμένη με σημαντική δράση των αντιστασιακών ομάδων και κυρίως του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ κατά των δυνάμεων κατοχής (Γερμανών, Ιταλών και των ντόπιων συνεργατών τους)·
Μετά τη δράση τους ακολουθούσαν σκληρή καταστολή, εκτελέσεις και αντίποινα. Το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ είχε κυρίαρχη παρουσία στην περιοχή, ενώ υπήρξαν και άλλες μικρότερες αντιστασιακές ομάδες που δρούσαν στην ύπαιθρο και στα ορεινά. Πραγματοποιούσαν σαμποτάζ και επιθέσεις κατά των Ιταλικών και Γερμανικών θέσεων. Έκαναν αντάρτικο στον Ταΰγετο και στα Μεσσηνιακά βουνά και δημιουργούσαν δίκτυα πληροφοριών, για να παρακολουθούν τις κινήσεις του εχθρού και να τον πλήττουν καίρια. Ως πρώτη αντιστασιακή οργάνωση εμφανίστηκε η ΝΕΑ ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ (Ν.Φ.Ε.), η οποία ιδρύθηκε στις 15 Ιουνίου του 1941. Στα μέσα Ιουλίου συγκροτήθηκε η πρώτη Νομαρχιακή Επιτροπή Μεσσηνίας που την αποτέλεσαν: 1) Γ. Δάλλας Γραμματέας, 2) Αντ. Παυλόπουλος, 3) Γαβριήλ Παναγόπουλος, 4) Βαγγ. Δημητρακόπουλος, 5) Γιαννούλης Παναγιωτόπουλος, 6) Νίκος Κουλουμβάκος. Στη συνέχεια ενσωματώθηκε στο ΕΑΜ.
Στην πόλη της Καλαμάτας η επικράτηση του ΕΑΜ ήταν πλήρης, ενώ ισχυρές δυνάμεις είχε και στον υπόλοιπο νομό. Έτσι μπορούσε να κινητοποιήσει μαζικά τους πολίτες, όπως και να οργανώσει πολιτική επιστράτευση, διαμαρτυρία κατά της προώθησης των Βουλγάρων στη Μακεδονία (καθότι είχαμε τριπλή κατοχή: Γερμανική, Ιταλική και Βουλγάρικη), να προβεί σε σπάσιμο αποθηκών με τρόφιμα και διαμοίρασμα στους ανθρώπους που πεινούσαν. Παράλληλα τροφοδοτεί τον ΕΛΑΣ με αντάρτες. Ο ΕΛΑΣ έχει φθάσει έξω από την πόλη και ένοπλες ομάδες μπαίνουν συχνά στην Καλαμάτα, όπου καλύπτονται από παράνομους μηχανισμούς που έχει συγκροτήσει το ΕΑΜ. Οι αντάρτες έχουν ως ορμητήριο τη Μονή Βελανιδιάς και το Κάτω Καρβέλι. Στη δυτική φθάνουν μέχρι τη «Ράχη» και στην Ανατολική μέχρι τη «Φυτειά», όπου ο μηχανισμός του ΕΑΜ είναι ισχυρός. Στην ύπαιθρο οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ κινούνται στα βουνά και μετακινούνται ανάλογα με τις υφιστάμενες συνθήκες.
Οι δυνάμεις κατοχής αποδυναμώνονται μετά τη συνθηκολόγηση των Ιταλών και οι Γερμανοί δεν επιθυμούν να δεσμεύσουν πολλές μάχιμες δυνάμεις. Γι’ αυτό από τον Αύγουστο συζητούν την ίδρυση ταγμάτων ασφαλείας από τους ντόπιους. Γι’ αυτό θέλοντας να κάμψουν το ηθικό των πατριωτών εφαρμόζουν σκληρά αντίποινα σε κάθε αντιστασιακή ενέργεια. Για λόγους εκφοβισμού προέβαιναν σε εκτελέσεις σε διάφορες περιοχές της Μεσσηνίας.
Ο Ναπολέων Παπαγιαννόπουλος, μόνιμος αξιωματικός και λαμπρός αγωνιστής της Αντίστασης, έπαιξε σημαντικό ρόλο στη δημιουργία και τον εξοπλισμό του αντάρτικου γενικότερα της Μεσσηνίας – Τριφυλίας. Με τους πλωτάρχες Γεώργιο Παπαγιανόπουλο, αδελφό του, και τον Τιμολέοντα Λούη, που και οι δύο ήσαν μέλη της αντιστασιακής οργάνωσης «Προμηθεύς ΙΙ» οργάνωσε την πρώτη ρίψη εγγλέζικων όπλων στο Σιτοχώρι (Πιτσά) Τριφυλίας.
Στις 27 – 28 Μάρτη του 1942 η αντιστασιακή ομάδα που συγκρότησαν ο Ηλίας Νοέας, ο Κώστας, ο Θεόδωρος και ο Λεωνίδας Ξυδέας, χτύπησε το ιταλικό απόσπασμα στη Σαϊδόνα προκαλώντας σ’ αυτό μεγάλες απώλειες. Η ενέργεια αυτή αποτελεί από τις πρώτες αντιστασιακές πράξεις στη χώρα μας κατά των κατακτητών. Είναι το πρώτο χτύπημα κατά των κατακτητών στην Πελοπόννησο. Στις 5 και 6 Αυγούστου 1942 οι Ιταλοί δέχτηκαν χτύπημα στην Καλλιρρόη της Άνω Μεσσηνίας από τον υπολοχαγό Κώστα Κανελλόπουλο και τους αγρότες Θανάση Κούτρη, Όθωνα Δριβαλιάρη και άλλους πατριώτες. Οι Καραμπινιέροι χτυπήθηκαν γιατί έδερναν τα γυναικόπαιδα στο χωριό.
Στις αρχές του 1943 συγκροτήθηκε η αντάρτικη ομάδα Τριφυλίας – Ολυμπίας. Στις 21 Φλεβάρη 1943 στη Βρωμόβρυση (Αμφιθέα) έγινε συγκέντρωση των πρώτων εθελοντών ανταρτών από την Κάτω Μεσσηνία (Ιωάννης Σχινάς, Φώτιος Αποστολόπουλος, Νίκος Σταθόπουλος, γιος του ιδιοκτήτη του σπιτιού που έγινε η σύναξη και ο υπολοχαγός Κώστας Κανελλόπουλος). Επίσης, ήλθαν και 10 εκόμη παλληκάρια – εθελοντές, ντυμένοι οι περισσότεροι με χακί στολές του Αλβανικού πολέμου.
Τον Αύγουστο του 1943 υπήρχαν δυο ομάδες αντιστασιακών στη Μεσσηνία: Του Ταϋγέτου με 150 άνδρες (επικεφαλής: Κανελλόπουλος, Αναστασόπουλος, Καραμούζης) και της Τριφυλίας με 200 άνδρες (επικεφαλής: Ναπολέων Παπαγιαννόπουλος, Θαν. Κούτρης, Θαν. Παπαδόπουλος κ.ά.)
Στις 5 Αυγούστου 1943 ο ΕΛΑΣ διεξάγει τη μάχη της Αλαγονίας και εκδιώκει τους Ιταλούς από το εργοστάσιο ξυλείας. Στις 9 Σεπτεμβρίου αφοπλίζει ιταλική πυροβολαρχία στη Γιάνιτσα. Στις 20 Σεπτεμβρίου σε μάχη στην Αλαγονία υπήρξαν 20 Γερμανοί νεκροί και τραυματίες.
Ο ΕΛΑΣ στις 10 Σεπτεμβρίου 1943 επιτίθεται σε γερμανική περίπολο στον Αετό. Διμοιρία του ΕΛΑΣ πραγματοποιεί ενέδρα σε Γερμανική δύναμη που κινείται στο δρόμο προς Πιτσά (Σιτοχώρι) Τριφυλίας. Στις 11 Σεπτεμβρίου οι Γερμανοί αντεπιτίθενται. Κανονιοβολούν από το Κοπανάκι και μπαίνουν μέσα στο χωριό με κάθε είδους σχήματα. Καίνε 280 σπίτια και σκοτώνουν ή καίνε ζωντανούς στα σπίτια 7 κατοίκους και σε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις άλλους 9 στα γύρω χωριά.
Ένοπλοι αντάρτες εκτελούν στις 12 Σεπτεμβρίου τον απόστρατο μοίραρχο Ιωάννη Γιαλουράκο, κοντά στην Υπαπαντή. Οι Γερμανοί ανταπαντούν ως αντίποινα με εκτελέσεις. Στις 13 Σεπτεμβρίου εκτελούν 10 πατριώτες που κρατιούνταν σις φυλακές Αλεξανδράκη (ήσαν ιταλοκρατούμενοι). Επίσης, στις 13 Σεπτεμβρίου οι Γερμανοί κάνουν μπλόκο στο Σιδηρόκαστρο και βομβαρδίζουν το χωριό. Στην περιοχή των Μύλων, στην παραλία Καλαμάτας, στις 21 Σεπτεμβρίου, οι Γερμανοί εκτελούν δύο στελέχη του ΚΚΕ (το Ρούλη Σαλαβράκο και τον Αντώνη Σούμπαση). Είχαν συλληφθεί στου Μπαριάμαγα από τους Γερμανούς, όπου εντόπισαν το αρχηγείο του εφεδρικού συντάγματος του ΕΛΑΣ στις 14 Σεπτεμβρίου. Στις 10 Οκτωβρίου 1943 εκτελούνται 10 πατριώτες στο Μελιγαλά από τους Γερμανούς.
Στις 13 Οκτωβρίου εκτελείται ο Διοικητής Χωροφυλακής Μεσσηνίας, Σωτήρης Κατής, στο Ασπρόχωμα μέσα στο τραίνο από ένοπλο. Οι Γερμανοί αμέσως κηρύσσουν την Καλαμάτα σε «κατάσταση πολιορκίας» και πήραν αυστηρά μέτρα. Την επόμενη μέρα τοποθετούν Νομάρχη το Δημήτριο Περρωτή, ο οποίος ήταν υποψήφιος του φασιστικού κόμματος στις δημοτικές εκλογές του 1929. Στη συνέχεια αναδείχθηκε υπεύθυνος για το αιματοκύλισμα της Μεσσηνίας από εκείνη τη μέρα μέχρι το τέλος της Κατοχής.
Στις 15 Οκτωβρίου εκτελείται από ένοπλους αντάρτες του ΕΛΑΣ ο νέος Διοικητής Χωροφυλακής, Ιωάννης Ζερβόπουλος, στο σπίτι του, στην οδό Σουλίου, στη Ράχη. Οι Γερμανοί τότε επινοούν ένα νέο σχέδιο – ελιγμό. Ο Νομάρχης Περρωτής ανακοινώνει στις 19 Οκτωβρίου άρση των περιοριστικών μέτρων, καθησυχάζοντας μάλιστα τους Καλαματιανούς πως οι Γερμανοί είναι μεγαλόψυχοι και δεν θα τους πειράξουν. Έτσι ξεγελάστηκαν και κυκλοφόρησαν κάπως απροφύλακτα. Στις 21 Οκτωβρίου εκτελούνται 4 πατριώτες στο Στρατόπεδο. Αλλά και στη συνέχεια οι Γερμανοί στις 22 Οκτωβρίου περικυκλώνουν τη δυτική πόλη, όπου εκτελέστηκε ο Ζερβόπουλος και κρύβονταν οι αντάρτες και συλλαμβάνουν 2.000 πολίτες που τους οδηγούν στο γήπεδο του «Απόλλωνα», στο χώρο σήμερα όπου το νέο Δημαρχείο Καλαμάτας. Από αυτά τα άτομα περισσότερα από 1.000 οδηγούνται στην Αθήνα (μέχρι την Κόρινθο πήγαν με τα πόδια). 185 στέλνονται στο Νταχάου απ’ τους οποίους οι 60 επέζησαν, αφού απελευθερώθηκαν από τους Αμερικανούς.
Στις 25 Οκτωβρίου στο αεροδρόμιο της Τριόδου οι Γερμανοί εκτέλεσαν δύο πατριώτες. Περί τα τέλη Οκτωβρίου ο Χίτλερ εγκρίνει προσωπικά την ίδρυση των Ταγμάτων Ασφαλείας και την 1η Νοεμβρίου 1943 ιδρύεται το προδοτικό τάγμα «Λεωνίδας» στη Σπάρτη με διοικητή το Λεωνίδα Βρεττάκο, το οποίο εξοπλίζεται και χρηματοδοτείται από τους Γερμανούς.
Στις 23 Οκτωβρίου ο ΕΛΑΣ ανατινάζει τη σιδηροδρομική γέφυρα ανάμεσα στο Διαβολίτσι και Ίσαρι, προκειμένου να επιφέρει συγκοινωνιακή απομόνωση των στρατευμάτων Κατοχής.
Στις 4 Νοεμβρίου 1943 οι Γερμανοί συλλαμβάνουν 18 πατριώτες στο Διαβολίτσι, οι οποίοι στις 6 Νοεμβρίου εκτελούνται στην Τρίπολη, ως αντίποινα. Στη συνέχεια οι Γερμανοί, προκειμένου να εξουδετερώσουν την πίεση των ανταρτών στην Καλαμάτα, βομβαρδίζουν και καταστρέφουν τη Μονή Βελανιδιάς στις 7 Νοέμβρη. Στις 12 Νοέμβρη τραυματίζεται Γερμανός στρατιώτης από ένοπλο στη γωνία Αριστομένους και Καίσαρη. Σε αντίποινα για τον τραυματισμό αυτό εκτελούνται στην Τρίοδο 10 πατριώτες, που κρατιούνταν στις φυλακές της Τρίπολης, στις 10 Νοεμβρίου. Στις 4 Δεκεμβρίου το ΕΑΜ οργανώνει σπάσιμο αποθηκών με τρόφιμα και διανομή τους σε όλη την Καλαμάτα. Ως αντίποινα εκτελούνται στις 14 Δεκεμβρίου στην Τρίπολη 3 Μεσσήνιοι.
Οι Γερμανοί τώρα σχεδιάζουν να διαλύσουν την οργάνωση του ΕΑΜ στην Καλαμάτα, μέσω εκτεταμένων συλλήψεων, ώστε να δημιουργήσουν «αποθήκη» πατριωτών και να τους εκτελούν, όποτε χτυπάει το ΕΑΜ ή άλλη αντισταστιακή οργάνωση ή μεμονωμένος αντιφασίστας αγωνιστής. Προς το σκοπό αυτό ζήτησαν τη βοήθεια του Βρεττάκου, ο οποίος, αφού αδυνατούσε να περάσει από τα χωριά της Αλαγονίας, τα οποία είχαν ενταχθεί στην Αντίσταση, αποφάσισε να έλθει από το δρόμο της Μάνης. Οι Γερμανοί, επειδή γνώριζαν ότι ο ΕΛΑΣ έχει εγκαταστήσει φυλάκιο στον Αλμυρό, για να διευκολύνουν τη διέλευση του Βρεττάκου, πυρπόλησαν το χωριό και εκτέλεσαν 8 πατριώτες στις 13 Ιανουαρίου 1944. Το τάγμα Βρεττάκου με εκατοντάδες συνεργάτες των Γερμανών φθάνει στην Καλαμάτα, κυκλώνουν τις ανατολικές συνοικίες και την παραλία και προχωρούν σε επιλεκτικές συλλήψεις εκατοντάδων πατριωτών με βάση σημειώματα που έχουν λάβει από ντόπιους συνεργάτες τους και τους πηγαίνουν στις φυλακές της Τρίπολης. Στην πλατεία της Καλαμάτας εκτελούνται οι ΕΠΟΝΙΤΕΣ αδελφοί Μελιγκώνη με τη δικαιολογία ότι ευθύνονται για το θάνατο δοσίλογου απο το τάγμα Βρεττάκου μετά από επίθεση ενόπλων στην παραλία.
Στις 30 Ιανουαρίου 1944 οι Γερμανοί συνεπικουρούμενοι από το τάγμα Βρεττάκου έκαψαν το Κάτω Καρβέλι και πολλά σπίτια σε άλλα χωριά της Αλαγονίας. Δυο φάλαγγες κινούνται από Σπάρτη και Μεγαλόπολη προς Ταΰγετο. Συλλαμβάνουν πολλούς πατριώτες και όταν δέχτηκαν επίθεση από τον ΕΛΑΣ, εκτέλεσαν 7 πατριώτες στο Μαλεβό.
Μπαίνουμε στο Φλεβάρη του 1944. Τούτος ο Φλεβάρης είναι πολλά πικρός, μαρτυρικός, αιματοβαμμένος, προ παντός για την Κλαμάτα, από πολλές εκατοντάδες θύματα της Γερμανικής θηριωδίας. Στην περιοχή της παλιάς αγοράς στις 4 Φλεβάρη, ημέρα Σάββατο, συλλαμβάνονται εκατοντάδες πατριώτες από οπλοφόρους του Περρωτή, τους οποίους παραδίνουν στους Γερμανούς. Στις 5 Φλεβάρη ο ΕΛΑΣ στήνει ενέδρα σε γερμανική φάλαγγα στον Άγιο Φλώρο και της προξενεί βαρειές απώλειες. Πολλά όπλα πέφτουν στα χέρια των ανταρτών. Οι Γερμανοί προβαίνουν άμεσα σε αντίποινα: έκαψαν τα χωριά Άγιος Φλώρος, Σκάλα, Χριστοφιλέικα και Τσουκαλέικα. Στις 8 Φλεβάρη ο ΕΛΑΣ στήνει ενέδρα στην Καζάρμα στη Γερμανική φάλαγγα, η οποία υπέστη βαρειές απώλειες. Ο οπλισμός της πέφτει στα χέρια των Ανταρτών. Οι Γερμανοί πυρπολούν την Καζάρμα, το Γκρούστεσι (Χαραυγή) και τα Δουβρέικα.
Την ίδια ημέρα η ΚΑΛΑΜΑΤΑ πνίγεται στο αίμα. Στο Στρατόπεδο γίνονται ομαδικές εκτελέσεις εκατοντάδων πολιτών από εκείνους που είχαν συλλάβει οι ένοπλοι του Περρωτή. Οι εκτελεσθέντες τάφηκαν πρόχειρα σε ομαδικό τάφο στα σφαγεία. Οι συγγενείς αναζητούσαν τους ανθρώπους τους, αλλά δεν γνώριζαν πού βρίσκονται, αφού εκτελέστηκαν κρυφά τη νύχτα. Οι εκτελεστές, για να μη γίνει αντιληπτό το ανόσιο έργο τους, έβαλαν μπροστά τις μηχανές των καμιονιών μαρσάροντας δαιμονιωδώς.
Στα τέλη Μαΐου του 1945 τα σκυλιά ξέθαψαν τα λείψανα και οι ενδιαφερόμενοι έσπευσαν να αναγνωρίσουν τους δικούς τους ανθρώπους. Τα οστά μεταφέρθηκαν από τον ομαδικό τάφο και άλλα σημεία, που είχαν πρόχειρα ταφεί, στο Νεκροταφείο της πόλης μας μετά από 7 χρόνια, όπου κατασκευάσθηκε μνημείο επάνω στο οποίο είναι γραμμένα 148 ονόματα εκτελεσμένων, ενώ αναγνωρίσθηκαν 160. Το έργο αυτό οφείλεται εν πολλοίς στην πρωτοβουλία της αείμνηστης αντιστασιακής Πότας Κακαβά. Πάντως, οι ανώμαλες συνθήκες της εποχής δεν επέτρεψαν να εξακριβωθεί ο ακριβής αριθμός των εκτελεσμένων, ο οποίος κατά την εκτίμηση μερικών ίσως ξεπερνάει τους 500.
Αύριο Κυριακή συμπληρώνονται 82 χρόνια από τη θυσία τους.
Στις 12 Φλεβάρη οι Γερμανοί απαγχονίζουν αντάρτη του ΕΛΑΣ απο κολώνα του τραμ στην πλατεία 23ης Μαρτίου. Ο απαγχονισθείς κατηγορήθηκε ως δράστης του τραυματισμού του Γερμανού στρατιώτη στην Αριστομένους το Νοέμβριο του 1943.
Στις 17 Φλεβάρη εκτελούνται από τους Γερμανούς 4 πατριώτες στη Μικρομάνη.
Στις 18 Φλεβάρη ιδρύονται τα Τάγματα Ασφαλείας στη Μεσσηνία και την επομένη 19/2 πραγματοποιείται νέα ενέδρα του ΕΛΑΣ στον Άγιο Φλώρο με αποτέλεσμα ανάλογο εκείνου της πρώτης ενέδρας.
23 Φλεβάρη εκτελούνται 50 πατριώτες που είχαν συλληφθεί από ταγματασφαλίτες και κρατούνταν στην Τρίπολη σε αντίποινα για την εκτέλεση ενός συνεργάτη τους μεταφραστή. Οι περισσότεροι ήσαν Καλαματιανοί και Μεσσήνιοι εν συνόλω 35.
Στις 23 Φλεβάρη ο ΕΛΑΣ επιτίθεται σε γερμανική φάλαγγα στο Σάλεσι Μεγαλόπολης με βαριές απώλειες για το στρατό Κατοχής. Σε αντίποινα, ακριβώς την επομένη 24/2 οι Γερμανοί εκτέλεσαν 212 πατριώτες στην Παλιόχουνη Μεγαλόπολης. Οι περισσότεροι ήσαν Καλαματιανοί (146), που είχαν συλληφθεί από το προδοτικό τάγμα Βρεττάκου.
Στις 19 Ιουλίου 1944 στη χώρα Τριφυλίας (μεταξύ χώρας και Αγορέλιτσας – Αμπελοφύτου) το 1ο τάγμα του 9ου Συντάγματος με επικεφαλής τον Διοικητή – Ταγματάρχη, Ηλία Σφακιανάκη, έστησε ενέδρα στη γερμανική φάλαγγα της 117 μεραρχίας καταδρομών του Γ΄Ράιχ και επέφερε την πλήρη καταστροφή της. Οι απώλειες των Γερμανών 78 νεκροί, 10 νεκροί Έλληνες συνοδοιπόροι των Γερμανών, 30 αιχμάλωτοι, απώλεια 12 φορτηγών, 2 αυτοκινήτων και άφθονο πολεμικό υλικό και τρόφιμα. Οι απώλειες για τον ΕΛΑΣ ήσαν 18 νεκροί και 8 τραυματίες. Δυστυχώς, ο Σφακιανάκης έχασε τη ζωή του.
Στα μέσα του Γενάρη του 1944 εξοντώθηκε γερμανική φάλαγγα σε ενέδρα στο Πεταλίδι. 5 Γερμανοί νεκροί.
Το Φλεβάρη στο Αριοχώρι εκτελέστηκαν 9 πολίτες, ύστερα από μπλόκο των Γερμανών.
Οι εκτελέσεις στο Στρατόπεδο και στην Παλιόχουνη δεν είναι κάποια μεμονωμένα περιστατικά, ούτε τυχαίες πράξεις, ούτε απλά υπερβολές των στρατευμάτων Κατοχής. Στόχος των Γερμανών και των ντόπιων συνεργατών τους ήταν να εκφοβίσουν και τελικά να καταπνίξουν την ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ, η οποία ήταν εμπόδιο στα σχέδιά τους για την πλήρη υποδούλωση της χώρας μας. Υπολογίζεται ότι έχουν εκτελεσθεί άνω των 700 πολιτών, αριθμό που μας κατατάσσει στη δεύτερη σειρά πόλεων ολοκαυτωμάτων, πόλεων μαρτυρικών, μετά τα Καλάβρυτα. Ύστερα από τόσα θύματα, ύστερα από τόσα αίματα και θυσίες, ύστερα από αναρίθμητες υλικές καταστροφές, τρομοκρατικές πράξεις, πυρπολήσεις, βιασμούς και λεηλασίες περιουσιών, είναι αδιανόητο η Καλαμάτα να μην έχει αναγνωριστεί επίσημα ως πόλη ολοκαύτωμα και να μην έχει περιληφθεί στο δίκτυο των μαρτυρικών πόλεων, όπως συνέβη με τον Αετό Τριφυλίας. Είναι ηθική επιταγή. Στον κύριο Δήμαρχο Καλαμάτας τώρα αναπόδραστα πέφτει αυτό το βάρος. Ο κύριος Βασιλόπουλος έχει αποδείξει ότι είναι ευαίσθητος σε τέτοια σοβαρά ζητήματα και ασφαλώς θα πράξει το καθήκον του. Πρέπει μαζί με τους συνεργάτες του και σε συνεργασία με το τοπικό ΕΣΔΟΓΕ (Εθνικό Συμβούλιο Διεκδίκησης Γερμανικών Αποζημιώσεων) να φροντίσει, ώστε να ολοκληρωθεί ο σχετικός φάκελος και να αποσταλεί στην Ειδική Επιτροπή του Υπουργείου Εσωτερικών, για να ληφθεί απόφαση ένταξης της Καλαμάτας στις μαρτυρικές πόλεις.
Υπάρχει, όμως, και το μέγα ζήτημα της Γερμανικών Αποζημιώσεων. Η διακομματική Επιτροπή της Βουλής, που δημιουργήθηκε το 2011, να προωθήσει το θέμα των Γερμανικών αποζημιώσεων, δεδομένου ότι υπάρχει ομόφωνο Ψήφισμα του Ελληνικού Κοινοβουλίου, που τεκμηριώνει το αίτημα διεκδίκησης των Γερμανικών οφειλών προς την Ελλάδα, και η έκθεση του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους για το ύψος των Γερμανικών οφειλών. Η Γερμανία αρνείται μέχρι σήμερα να υπογράψει τη συνθήκη Ειρήνης ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Γερμανία, μολονότι το πρόβλεπε η Συμφωνία της 27/2/1953 ανάμεσα στην ηττημένη Γερμανία και τις νικήτριες συμμαχικές δυνάμεις Αγγλία, Γαλλία, ΗΠΑ, ΕΣΣΔ. Η Γερμανία για τη μη εξόφληση των υποχρεώσεών της προέβαλε το επιχείρημα ότι όταν είχε δανειοδοτηθεί από την Ελλάδα υπήρχε μία ενιαία Γερμανία. Όμως, 31 Αυγούστου 1990 αποφασίστηκε η Συνθήκη Ενοποίησης των δύο Γερμανιών και στις 12 Σεπτεμβρίου 1990 υπεγράφη η συμφωνία «αναπληρωματικής συνθήκης ειρήνης» (η γνωστή 2+4). Επομένως, δεν δικαιολογείται σήμερα η Γερμανία να αρνείται να προβεί στην εκπλήρωση των υποχρεώσεών της έναντι της Ελλάδας. Για το θέμα αυτό έχουν εργασθεί σθεναρά και αδιάκοπα ο Μανώλης Γλέζος και άλλα μέλη του κεντρικού ΕΣΔΟΓΕ, όπως ο Μαχαίρας, ο Ληναίος και λοιποί.
Κυρίες και Κύριοι,
Κλείνοντας θέλω να τονίσω ότι η Εθνική Αντίσταση υπήρξε κορυφαίο συλλογικό επίτευγμα του Ελληνικού λαού στον 20ο αιώνα, λαμπρό γεγονός, μεγάλη εποποιΐα που έχει ξεχωριστή θέση στη νεώτερη ιστορία μας. Αποτελεί ηθική και πολιτική παρακαταθήκη και μας θυμίζει ότι η αξιοπρέπεια, η αλήθεια, η ελευθερία και η δημοκρατία δεν είναι δεδομένα. Απαιτούν διαρκή εγρήγορση και αγώνα για να κρατήσουμε ψηλά τα ιδανικά μας. Οι αντιστασιακοί για να υπηρετήσουν τα ιδανικά τους δεν δίστασαν να βάλουν την ίδια τους τη ζωή μπροστά στις κάνες των όπλων. Έδωσαν παραδείγματα φιλοπατρίας και προσήλωσης στα ιδανικά της Ελευθερίας, της Δημοκρατίας και του ανθρωπισμού. Και σαν τέτοιοι αποτελούν παραδείγματα σωφρονισμού και εθνικού φρονηματισμού.
Επιτρέψτε μου να κλείσω με την κατηγορική προτροπή του Περικλή από την κατακλείδα του Επιτάφιου λόγου του προς τους Αθηναίους: Σε λαούς που τιμάται και βραβεύεται η αρετή, εκεί αναδεικνύονται πολίτες άριστοι («Οις γάρ κείται αρετής άθλα μέγιστα τοίσδε και άνδρες άριστοι πολιτεύουσιν»).
Βασίλης Μαστραγγελόπουλος,
Φιλόλογος
* Η Ομιλία του παρουσιάστηκε στο Πνευματικό Κέντρο της Καλαμάτας στις 7 Φλεβάρη 2026.
