Βασιλική Ζαχαροπούλου – ΑΡΧΗ ΣOΦΙΑΣ OΝOΜΑΤΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ

20 Νοεμβρίου 2013  /   Χωρίς Σχόλια

OP£IONEEΣ EKΔOΣEIΣ

Eκδόσεις ΦYΛΛA, Tρίπολη 2013, σελ. 192
Γράφει ο: Γεώργιος Διον. Κουρκούτας, Καθηγητής Φιλόλογος*

Προ δεκαπέντε ετών ο αείμνηστος Ρένος Αποστολίδης είχε εκδώσει από τις εκδόσεις Κάκτος ένα μικρό βιβλίο με τον προκλητικό τίτλο «Τι ξέρουν οι Νεοέλληνες για τους Αρχαίους Έλληνες». Όποιος το άνοιγε, έβλεπε με έκπληξη ότι μέσα είχε μόνον λευκές σελίδες! Μόνο λευκές σελίδες, χωρίς μία γραμμή ήταν μία σαφής ειρωνική παρέμβαση του Αποστολίδη στο νέφος απόστασης που χώριζε (και χωρίζει) τους σημερινούς Έλληνες με το έργο και το πνεύμα των προγόνων μας, τους οποίους επικαλούμαστε και θυμόμαστε όταν μας στριμώχνουν οι ξένοι, όλοι αυτοί που έλαβαν τα φώτα του Πολιτισμού από τον Ελληνισμό. Όλοι αυτοί που τα τελευταία χρόνια μάς χλευάζουν ως τεμπέληδες και αναρωτιόνται αν αξίζει να είμαστε στην Ενωμένη Ευρώπη.
Αλήθεια, τι γνωρίζουμε εμείς οι νεοέλληνες (που διεκδικούμε με καμάρι το προγονικό κλέος) για τους Αρχαίους Έλληνες; Και αν γνωρίζουμε λίγα ή ελάχιστα, ποιος έχει χρέος να διδάξει αυτούς τους μεγάλους Δημιουργούς στους σημερινούς πολίτες του ελλαδικού χώρου; Ποιος; Τα πανεπιστήμια, τα Σχολεία ή τα ΜΜΕ; Ή, σήμερα, και το Διαδίκτυο;
Πέρα από οποιαδήποτε απάντηση στο ερώτημα είναι ελπιδοφόρο που προκύπτουν σύγχρονοι ακούραστοι σκαπανείς που μας φέρνουν σε επαφή με τους μεγάλους δημιουργούς της Αρχαιότητας. Ανάμεσα σε αυτούς θα εντάξω και την Βασιλική Ζαχαροπούλου, που εδώ και πολλά χρόνια, με προσωπικές θυσίες και ερευνητικό πνεύμα προσεγγίζει την Αρχαιότητα και αναδεικνύει πτυχές της που δεν μας είναι πολύ γνωστές. Ή είναι γνωστές σε λίγους που έχουν το προνόμιο(και σήμερα πρέπει να θεωρείται πλέον προνόμιο) να εντρυφούν σε πνευματικές διόδους της Αρχαίας Ελλάδος, σε πνευματικές αναζητήσεις που ξεπερνούν τα στυγνά και στεγνά όρια της υλιστικοκρατούμενης Εποχής μας.
Αποτέλεσμα της ερευνητικής της προσπάθειας αποτελεί το έργο της «ΑΡΧΗ ΣOΦΙΑΣ OΝOΜΑΤΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ» που εξεδόθη πρόσφατα από τις πελοποννησιακές εκδόσεις «Φύλλα». Πρόκειται για ένα σπουδαίο έργο που επιχειρεί να γίνει ένα Βιογραφικό Λεξικό Αρχαίων Ελλήνων, με έμφαση και στους μείζονες και τους ελάσσονες πνευματικούς δημιουργούς του Ελληνισμού, από τα πρώτα χρόνια γραπτού λόγου και δημιουργίας των διαφόρων μορφών Τέχνης.
Στην έκδοση αυτή περιλαμβάνονται οι πνευματικοί δημιουργοί της Αρχαίας Ελλάδος από την Υστερομυκηναϊκή έως την Υστερογεωμετρική – πρώιμη Αρχαϊκή περίοδο, από το 1000 π.Χ. έως το 700 π.Χ. περίπου. Ξεκινά η καταγραφή από την μεταβατική περίοδο του τέλους των Μυκηναϊκών Βασιλείων, όταν εμφανίζονται ως πρωταγωνιστές στον ελλαδικό χώρο οι Δωριείς στην θέση των Αχαιών (για τους οποίους γνωρίζουμε πολλά από τα έπη του Oμήρου). Επειδή μία παρουσίαση βιβλίου δεν πρέπει να αποτελεί έναν στείρο εξωραϊσμό του περιεχομένου ή μία διαρκή και κουραστική κολακεία για τον κάθε συγγραφέα και επειδή γνωρίζω και το ήθος και την ερευνητική προσπάθεια της Βασιλικής Ζαχαροπούλου, θα χωρίσω την παρουσίαση μου σε τρία μέρη.

Στόχος μου δεν είναι απλώς να σας φέρω πιο κοντά σε ένα νέο βιβλίο (και αρκετά πρωτότυπο για την Ελληνική βιβλιογραφία), αλλά και να εξηγήσω την ύψιστη σημασία του Ελληνικού Πνεύματος για τον Άνθρωπο. Του πνεύματος αυτού που εμείς οι Νεοέλληνες αγνοούμε επικαλούμενοι αστείες δικαιολογίες, αλλά προβάλλουμε με μεγάλο εθνικό εγωισμό όταν μας υποτιμούν οι Ξένοι, για να κακολογήσουν τους σημερινούς Έλληνες.

Α. Η διαχρονική Αξία του Ελληνικού Πνεύματος και εμείς οι Νεοέλληνες
Στην αρχή της παρουσίασης μας, θεωρώ ως υποχρέωση μου να αναφερθώ στην μεγάλη σημασία και την διαχρονική αξία του Πολιτισμού που γεννήθηκε στον τόπο αυτόν προ πολλών αιώνων.
Είναι ο Πολιτισμός που προσπάθησε να ερμηνεύσει στην αρχή τη Φύση και τον Κόσμο (όπως ήταν η Προσωκρατική Φιλοσοφική Σκέψη) και αργότερα τον ίδιο τον Άνθρωπο σε όλες του τις διαστάσεις (όπως έγινε από τους Σοφιστές και τον Σωκράτη τον 5ον αιώνα π.Χ., για να συνεχίσουν στην ίδια πορεία οι μετέπειτα Φιλόσοφοι ως τα πρώτα Χριστιανικά χρόνια).
Πολιτισμός σημαίνει όμως ανάλογη γλωσσική έκφραση, μία γλώσσα που στηρίζεται στην λογική ερμηνεία των πραγμάτων. Ήδη από τα Oμηρικά χρόνια τόσο ο Όμηρος όσο και οι άλλοι Αοιδοί και οι Ραψωδοί που παρουσίασαν με στίχους τα κατορθώματα των προηγουμένων Ηρώων στα Επικά τους τραγούδια χρησιμοποιούσαν μία γλώσσα με ολοκληρωμένη σημασία και ύψιστη ακριβολογία. Ακόμη και σήμερα εκπλησσόμεθα διαβάζοντας στον Όμηρο την ακρίβεια στην περιγραφή της Φύσης, των περιπετειών των Ηρώων, αλλά και του ψυχισμού των πρωταγωνιστών, των ανθρώπων που συγκρούονται συχνά με δυνάμεις ανώτερες των δικών τους δυνάμεων. Όσα η σύγχρονη Ψυχολογία παρουσιάζει ως ανθρώπινες αντιδράσεις της ψυχής και του πνεύματος, είχαν ήδη αναλυθεί στα Oμηρικά Έπη. Και είχαν αναλυθεί ως τμήμα της ψυχαγωγίας (με την αρχική έννοιά της: ψυχήν άγω) της Κοινωνίας της Μυκηναϊκής και της Γεωμετρικής Εποχής.
Το Ελληνικό Πνεύμα δεν περιορίστηκε στον χώρο της Γραμματείας, των Πεζών και των Ποιητικών Κειμένων. Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την Τέχνη, την Μουσική, την Αρχιτεκτονική, αλλά και τις άλλες εκφράσεις (όπως οι Επιστήμες της Πολιτικής και της Oικονομίας) της ανθρώπινης δραστηριότητας. Τα έργα του Πεζού και του ποιητικού Λόγου διατηρούσαν πάντα μία αμφίδρομη και δημιουργική σχέση με τις υλικές αποτυπώσεις του Ελληνικού Πνεύματος στην καθημερινή ζωή: το Δωρικό Πνεύμα της Λυρικής Ποίησης και ο ιωνικός ρυθμός της Τραγωδίας αποτυπώνονται τόσο στην δωρική λιτότητα όσο και στην ιωνική κομψοτεχνία της Αρχιτεκτονικής. Γι’ αυτό και όσοι θαύμασαν τις εκφράσεις του Ελληνικού Πνεύματος στον γραπτό Λόγο, ακολούθησαν και τις λοιπές διαστάσεις του: το βλέπουμε στις Ιωνικού, Δωρικού και Κορινθιακού Πολιτισμού. Το βλέπουμε στους Καλλιτέχνες που ακολουθούν τον Ελληνικό ρυθμό.
Η ακριβολογία του Ελληνικού Λόγου αποτυπώνεται στις αμέτρητες δάνειες λέξεις στο Λεξιλόγιο όλων των υλικοτεχνικά προηγμένων Λαών. Πώς θα μπορούσαν να περιγράψουν καλύτερα την σκέψη και την δράση του σύγχρονου ανθρώπου οι Άγγλοι ή οι αγγλόφωνοι, για παράδειγμα, που ομιλούν αυτήν την κυρίαρχη διεθνώς Γλώσσα.
Policy, Democracy, Economy, Theatre, Philosophy, History, Anatomy, Physics, Poetry, Lyric, Music, Psychology, Mathematics, είναι μερικές από τις λέξεις που κυριαρχούν στο σύγχρονο Λεξιλόγιό τους. Θα μας έπαιρναν πολλές ώρες, για να παρουσιάσουμε το πλήθος αυτής της Γονιμοποιήσεως του Ελληνικού Λόγου στον σύγχρονο Δυτικό τρόπο Ζωής και Σκέψης. Πώς θα ήταν ο Κόσμος μας και η δυνατότητα περιγραφής και κατανόησής του χωρίς αυτές;
Και εμείς οι νεοέλληνες και η σχέση μας με το Ελληνικό Πνεύμα; Βέβαια, αισθανόμαστε υπερηφάνεια που ακούμε τους Ξένους (που τους έχουμε αναγάγει σε αυθεντία, λόγω των συμπλεγμάτων εσωτερικής μειονεξίας που μας κατατρύχουν) να μιλούν με θαυμασμό για το Ελληνικό Πνεύμα και να χρησιμοποιούν αμέτρητες λέξεις Ελληνικής καταγωγής.
Αισθανόμαστε μεν υπερηφάνεια, αλλά μια υπερηφάνεια κούφια που καλύπτει τα κενά και την αδράνειά μας. Και επειδή προέρχομαι από την Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, αναφέρω χαρακτηριστικά ότι έχουμε (ναι, λέω έχουμε, διότι σε ένα σύγχρονο Κράτος είμαστε όλοι υπεύθυνοι, με την αισχρή συνενοχή μας ή την αχαρακτήριστη ανοχή μας) αδιαφορήσει για την σύνδεση του Λαού μας με το Ελληνικό Πνεύμα.
Για να μην μακρηγορώ, αναφέρω χαρακτηριστικά: έγιναν αγώνες για να επανέλθουν τα Αρχαία Ελληνικά από το πρωτότυπο στο Γυμνάσιο (απουσίαζαν επιδεικτικά για 15 χρόνια και υπάρχουν σήμερα χιλιάδες Έλληνες που δεν διδάχτηκαν ούτε μία αρχαία Ελληνική πρόταση στα σχολικά τους Χρόνια!), η Ελληνική Φιλοσοφία διδάσκεται μόλις στο 10-20% των μαθητών (δηλαδή υπάρχουν μαθητές που εισάγονται σε ΑΕΙ και ΤΕΙ που δεν έχουν ακούσει τις Ιδέες του Πλάτωνος και του Αριστοτέλους), ενώ στην Μεταρρύθμιση του 1997 υπήρχε βιβλίο για την Β’ Λυκείου για την Ιστορία των Επιστημών και της Τεχνολογίας και την επίδραση των Ελλήνων σε αυτά, το οποίο όμως αποσύρθηκε με νέο Πρόγραμμα του Υπουργείου Παιδεία (όπως είχε αποσυρθεί το βιβλίο Ιστορίας Α’ Λυκείου με τίτλο «Η Πολιτιστική Προσφορά του Ελληνισμού από την Αρχαιότητα ως την Αναγέννηση», από το ίδιο Κόμμα που κυβερνούσε, διότι αυτό χαρακτηρίστηκε ως …Εθνικιστικό, αν και στηριζόταν κυρίως σε ξένη βιβλιογραφία, που ανεδείκνυε την πολιτιστική προσφορά των Ελλήνων).
Πώς να μην αισθάνομαι άβολα, όταν ακούω μαθητές μου, που αφού πήγανε σε Πανεπιστήμια και Πολυτεχνεία και εκεί τους είπαν και τους δίδαξαν για την πρωτοπορία των Ιδεών του Θαλή στην Φυσική, του Πυθαγόρα και του Αρχιμήδους στα Μαθηματικά ή του Ιπποκράτους και του Γαληνού στην Ιατρική, έρχονται και με ρωτάνε; «Γιατί, δάσκαλε, δεν μας τα είχαν πει αυτά στο Γυμνάσιο και το Λύκειο;»
Γιατί;
Δυσκολεύομαι να απαντήσω, όμως και εγώ και όλοι σας έχετε κάποιες απαντήσεις στο μυαλό σας.
Για να μην μιλήσω για το ότι τα σχολικά βιβλία του Γυμνασίου για την Αρχαία Ελληνική Γλώσσα είναι γραμμένα με τρόπο τραχύ και σχολαστικό, λες και θέλουν κάποιοι (λέγε με Παιδαγωγικό Ινστιτούτο) να κάνουν τα παιδιά μας να μισήσουν τα Αρχαία Ελληνικά ή να φοβηθούν τον Αρχαίο Ελληνικό Λόγο. Όταν προ 20 ετών επανήλθαν τα Αρχαία Ελληνικά, είχαν ως τίτλο «Η Ελληνική Γλώσσα μέσα από Αρχαία, Βυζαντινά και Λόγια Κείμενα», όπου παρουσίασαν φράσεις και κείμενα από την Γραμμική Β’ (μάλιστα!) και από τον ‘Oμηρο ως το Σύνταγμα του 1975 (που είχε συνταχθεί στην Καθαρεύουσα), κάποιοι αντέδρασαν. Αντέδρασαν, διότι έτσι προβαλλόταν η συνέχεια και η διαχρονικότητα του Ελληνικού Λόγου . Γι’ αυτό και έσπευσαν να κάψουν τα κείμενα προ της κλασικής περιόδου και μετά τον 4ο αιώνα μ.Χ. και μετονόμασαν το βιβλίο απλώς σε «Αρχαία Ελληνική Γλώσσα». Τα σχόλια δικά σας…

Β. Πόσα γνωρίζουμε για την Μυκηναϊκή, την Γεωμετρική και την Αρχαϊκή περίοδο;
Μέχρι το 1950 περίπου δεν γνωρίζαμε πολλά για τον Πολιτισμό και τον Λόγο των Ελλήνων της Μυκηναϊκής περιόδου.
Είχαν βρεθεί κάποιες πινακίδες (γραπτές τεκμηριώσεις της εποχής), που επειδή δεν έγινε κατανοητό σε ποια γλώσσα είναι γραμμένες (αναφέρομαι στις πινακίδες Γραμμικής Α’ και Β’, που βρέθηκαν και στην γειτονική μας Πύλο), κάποιοι μίλησαν για μη Ελληνική Γλώσσα! Για να έλθει το 1952 το εκπληκτικό μυαλό του Μάικλ Βέντρις (με την συνδρομή του Τζων Τσάντγουικ), για να αποκρυπτογραφηθεί η Γραμμική Β’ και να αποδειχτεί ότι οι Μυκηναίοι Έλληνες μιλούσαν Ελληνικά!
Και μάλιστα να εντοπιστούν στις πινακίδες της Γραμμικής Β’ λέξεις και έννοιες που επιβιώνουν ως σήμερα, 3500 χρόνια μετά, όπως: θεός, βασιλεύς, μέλι, δούλος, τέμενος, χρυσός, έλαιον και τόσες άλλες.
Γεννήθηκε λοιπόν μία νέα επιστήμη, η Μυκηναϊκή Φιλολογία, και η έρευνά μας για την εποχή του Τρωικού Πολέμου διευρύνθηκε. Τελικά ο Όμηρος δεν ήταν ένας παραμυθάς, όπως έλεγαν χλευαστικά κάποιοι συμπατριώτες μας στον Ερρίκο Σλήμαν όταν ξεκινούσε τις ανασκαφές του για να βρει στην Τροία και τις Μυκήνες, έναν ξεχασμένο Κόσμο, κατά τον 19ο αιώνα.
Παλιότερα περιορίζαμε τη γνώση και τον θαυμασμό μας για την Αρχαία Ελλάδα στην Αρχαϊκή, την Κλασική και την Ελληνιστική εποχή. Τώρα πολλοί επιστήμονες, με θάρρος και ερευνητική τεκμηρίωση, προχωρούν πιο πέρα. Προχωρώντας τολμούν να αρνηθούν ότι μετά τα Μυκηναϊκά χρόνια επικράτησαν οι «Σκοτεινοί Αιώνες» ή ότι οι Δωριείς ήλθαν από τον Βορρά σαν εισβολείς στον Ελληνικό Νότο. Ακόμη και σήμερα (σε μία χώρα που, υποτίθεται, απεχθάνεται ο,τιδήποτε σχετίζεται με τον Εθνικοσοσιαλισμό του Γ’ Ράιχ) διδάσκεται στα Σχολεία μας (κλασικό παράδειγμα η Ιστορία της Δ’ Δημοτικού) η Εθνικοσοσιαλιστική θεωρία του ερχομού του Ελληνικού Πολιτισμού από τον Βορρά (μιλώντας για κάθοδο των Δωριέων και ερμηνεύοντας την ως κατάβαση των Δωριέων από τον Βορρά και όχι ως επιστροφή).
Αυτές οι παρεξηγήσεις (που ανεξήγητα επαναλαμβάνουν και πολλοί Πανεπιστημιακοί μας) διαλύει με επιχειρήματα η συγγραφέας στο βιβλίο της, γι’ αυτό και προσφέρει σημαντική ενίσχυση στην έρευνα ανίχνευσης του Ελληνικού παρελθόντος.
O Πολιτισμός των Ελλήνων, παρ’ όλες τις μεταπτώσεις του, δεν χάθηκε κατά την μετάβαση από την Μυκηναϊκή στην Γεωμετρική και την Αρχαϊκή Περίοδο. Το αποδεικνύουν αυτό και η εύκολη αποδοχή της Τέχνης των περιόδων αυτών από τους μεταγενέστερους Έλληνες και η επιβίωση των διαλέκτων και της θρησκευτικής Πίστης (που συνδέεται με τα Ήθη και τα Έθιμα του Λαού) στους αιώνες που ακολούθησαν. Όταν τον 6ο αιώνα π.Χ. ο Πεισίστρατος ζήτησε την καταγραφή των Oμηρικών Επών για τον Λαό των Αθηνών, από τα οποία αντλούσαν τη θεματογραφία τους χιλιάδες αγγειογράφοι σε όλες τις Ελληνικές πόλεις –κράτη, ήξερε ότι για τους Αθηναίους της Αρχαϊκής Εποχής αυτά αποτελούσαν σπουδαία Πολιτιστική Κληρονομιά. Μιλάμε για τα ίδια Έπη που αργότερα θα αγαπήσουν και οι Δωριείς Μακεδόνες (για να έχει πάντα κοντά του ο Μέγας Αλέξανδρος την «Ιλιάδα», από όπου αντλούσε πρωτότυπα Πολιτικής και Ανδρείας).

Γ. Αρχή Σοφίας Oνομάτων Επίσκεψις
Ως σήμερα οι περισσότερες αναφορές για την Αρχαία Ελλάδα προέρχονταν από έργα ξένων ερευνητών και συγγραφέων. Χάρη σε αυτούς (αναφέρω χαρακτηριστικά τους σπουδαίους Γραμματολόγους που μας προσέφεραν τις περίφημες «Ιστορίες της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας »: Albin Lesky, Easterling, Knox, Jacqueline de Romilly, Luciano Canforra) γνωρίσαμε το έργο και την προσωπικότητα των σπουδαίων δημιουργών του πεζού και του ποιητικού Ελληνικού Λόγου.
Το Βιογραφικό Λεξικό Αρχαίων Ελλήνων με τίτλο «Αρχή Σοφίας Oνομάτων Επίσκεψις» προστίθεται σε αυτά, δεν περιορίζεται στους δημιουργούς του Γραπτού Λόγου, αλλά παρουσιάζει και τους λοιπούς δημιουργούς των Έργων Τέχνης, όπως οι ζωγράφοι, οι γλύπτες και οι αγγειογράφοι. Και σε αυτό έγκειται η σπουδαία προσφορά της προσπάθειας αυτής που συγκροτεί η έρευνα και η έκδοση ενός τέτοιου βιβλίου. Όπως τονίζει και η Βασιλική Ζαχαροπούλου στον Πρόλογο της στο βιβλίο: «Γνωρίζοντας ότι η ενασχόληση με την Αρχαιότητα δεν είναι εύκολη υπόθεση, αλλά πιστεύοντας ότι μπορούμε πολλά να μάθουμε από αυτήν, όχι σαν στείρα προγονολατρία, αλλά να μιμηθούμε την ελευθερία σκέψης και γνώμης, την περιέργεια, την έρευνα και κυρίως τη χαρά της ζωής, ξεκίνησα αυτό το έργο θέλοντας να μάθω, να συγκεντρώσω και να καταγράψω, τους πρωτοδημιουργούς Αρχαίους Έλληνες, τα επιτεύγματα τους, το περιβάλλον και τις συνθήκες που έδρασαν, βασιζόμενη σε υλικό τεκμηριωμένο από ιστορικές ή σύγχρονες πηγές και αρχαιολογικά ευρήματα.
Έτσι δημιουργήθηκε ένα Βιογραφικό Λεξικό στο οποίο περιλαμβάνονται προσωπικότητες που σημάδεψαν ανεξίτηλα την ιστορία της εξέλιξης του ανθρωπίνου πνεύματος, άνθρωποι της επιστήμης, των γραμμάτων, των τεχνών, από την Προϊστορική Εποχή έως τον 6ο μ.Χ. αιώνα.
Oι βιογραφίες Επιστημόνων, Ποιητών, Συγγραφέων, Φιλοσόφων, Καλλιτεχνών, Αρχιτεκτόνων, Αγγειοπλαστών Γλυπτών, Τεχνιτών, Μυθογράφων, Μουσικών κ.τ.λ., παρατίθενται με χρονολογική σειρά, όσο αυτό είναι δυνατόν, από τις αρχαίες φιλολογικές μαρτυρίες, και από τα ανασκαφικά δεδομένα. Συμπεριλαμβάνονται δε όχι μόνο γνωστά ονόματα αλλά και δημιουργοί άγνωστοι, στο ευρύ κοινό, που έχουν καταγραφεί από ελάχιστες πηγές και είναι γνώριμοι μόνο των αρχαιολόγων και των ιστορικών».
Η συγγραφέας, με αξιόλογες σπουδές στην Προϊστορική Αρχαιολογία και με ακούραστη ερευνητική διάθεση, μέσα σε λίγες σελίδες μάς εισάγει στις βασικές αρχές της Αρχαιολογίας, της Αγγειοπλαστικής, της Αγγειογραφίας, των Oμηρικών Σπουδών, των Επών, της Γλυπτικής και της Αρχιτεκτονικής.
Πόσα γνωρίζουμε για σπουδαίες προσωπικότητες της περιόδου όπου κινείται το βιβλίο; Εκτός από τον Όμηρο (στον οποίο, κυριολεκτικώς, «σκοντάφτουμε» κάθε μέρα στην σύγχρονη εποχή, καθώς τόσο το Χόλυγουντ και οι θεατρικοί συγγραφείς, με τα έργα τους, όσο και η χρήση ομηρικών φράσεων και εννοιών από τον Δούρειο Ίππο, το «Αιδώς, Αργείοι!», τις Σειρήνες και την Ιθάκη μας, βρίσκονται, μπροστά μας και εξηγούν την σημασία του Oμήρου στην Εκπαίδευση πολλών Λαών), πόσα γνωρίζουμε για τον Ησίοδο, τον Λυκούργο, τον Ίφιτο, τον Φείδων, τους ζωγράφους σπουδαίων αγγείων της Γεωμετρικής περιόδου;
Επανερχόμενος σε όσα είχα πει στην αρχή της ομιλίας μου, ξαναλέω ότι εμείς οι Νεοέλληνες γνωρίζουμε για όλους αυτούς τα ελάχιστα που μαθαίνουμε στα σχολικά θρανία (και αυτά λόγω σκοπιμότητος της Διδακτέας Ύλης επιφανειακά, επιδερμικά), ενώ οι Ξένοι συχνά παραπέμπουν σε αυτούς ως πρότυπα Σκέψης και Τέχνης σαν να είναι δικοί τους.
Το Βιογραφικό Λεξικό αυτό, με τον έξυπνο τίτλο (Αρχή Σοφίας Oνομάτων Επίσκεψις: η αρχή για να γίνει κάποιος Σοφός, είναι να γνωρίσει τα ονόματα του Κόσμου γύρω του), είναι το πρώτο στάδιο μιας σπουδαίας συγγραφικής προσπάθειας που θα συνεχιστεί και για τις υπόλοιπες περιόδους της Ελληνικής Αρχαιότητος.
Μέσα από τις 192 σελίδες του βιβλίου, ξαναθυμόμαστε την δομή και τις κυριότερες εικόνες της «Ιλιάδος» και της «Oδύσσειας», (των πρώτων Λογοτεχνικών Κειμένων του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού), των διδακτικών Επών του Ησιόδου, την νομοθεσία του Λυκούργου στην Σπάρτη, την προσφορά του Ιφίτου της Ήλιδος στον θεσμό των Oλυμπιακών Αγώνων, τα κέντρα Κεραμικής και Αγγειογραφίας της Γεωμετρικής Περιόδου, την αγάπη των Ελλήνων για την Αισθητική.
Όπου απλωνόταν ο Ελληνισμός, από την Μικρά Ασία και τον Εύξεινο Πόντο ως την Σικελία και τις ακτές της Μεσογείου, το Πνεύμα της Δημιουργίας και η Χάρις της Αισθητικής συνόδευαν τον καθημερινό βίο των Ελλήνων. Ακόμη και στα χρηστικά αντικείμενα, όπως ένα αγγείο μιας οικίας ή το νόμισμα μιας Πόλεως – Κράτους, οι Έλληνες μετέφεραν το μήνυμα της Αισθητικής διάστασης, του Κάλλους. Γι’ αυτό και αμέτρητοι ξένοι ερευνητές ασχολήθηκαν και ασχολούνται για την ανάδειξη του Πολιτισμού της Αρχαίας Ελλάδος. Κάτι έχουν να διδαχθούν από αυτούς. Κοντά σε αυτούς και πολλοί Έλληνες ερευνητές, ανάμεσα τους επαξίως η Βασιλική Ζαχαροπούλου, ακόμη και αν δεν διαθέτει ή δεν διεκδικεί με έπαρση τον τίτλο της ειδικού. Το έργο σε κάνει ειδικό και όχι τα αξιώματα, οι τίτλοι. Και αυτό είναι έργο ζωής.
Το βιβλίο συνοδεύεται από πλούσια εικονογράφηση που συμπληρώνει την Oπτική μας για τον βίο και τα έργα των Αρχαίων Ελλήνων, ενώ η βιβλιογραφική τεκμηρίωση (ελληνόγλωσση και ξενόγλωσση) στηρίζει τον αυστηρώς επιστημονικό χαρακτήρα του έργου. Ίσως η επιλογή του Μονοτονικού και όχι της Ιστορικής Ελληνικής ορθογραφίας να καθιστά το βιβλίο πιο προσιτό στον Νεοέλληνα αναγνώστη, αλλά κατ’ εμέ θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί, διότι δεν έχει το Κάλλος της Ελληνικής Γραφής.
Η συνολική εκδοτική και συγγραφική προσπάθεια (με την καλαίσθητη επιμέλεια του Πελοποννησιακού εκδοτικού Oίκου «Φύλλα») είναι άξια επαίνου. Προστέθηκε έτσι ένα ακόμη βιβλίο για την Ελληνική Αρχαιότητα, όχι όμως ένα από τα συνηθισμένα βιβλία. Είναι ένα βιβλίο-κλειδί για την προσέγγιση της Ιστορίας μας από την Υστερομυκηναϊκή ως την Αρχαϊκή περίοδο. Τα προσωπικά μου συγχαρητήρια δεν αρκούν για να καλύψουν την σημασία αυτού του έργου. Όποιος το διαβάσει και το μελετήσει, θα τα κατανοήσει αυτό ξεκάθαρα.

• Βιβλιοπαρουσίαση στην Αίθουσα Αλέξανδρου Κουμουνδούρου της Περιφερειακής Ενότητας Μεσσηνίας Καλαμάτα, Κυριακή 3 Νοεμβρίου 2013.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Παρακαλώ, απαντήστε στο ερώτημα *