«Απαραίτητες προϋποθέσεις για ένα ειρηνικό μέλλον στην Ευρώπη»

26 Φεβρουαρίου 2014  /   Χωρίς Σχόλια

ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΥ

Tης ΜΑΡΙΑΣ ΜΑΝΤOΥΒΑΛOΥ
Αναπληρώτριας Καθηγήτριας Φιλοσοφικής Σχολής
του Πανεπιστημίου Αθηνών

(Oμιλία στην 4η Συνάντηση του Προγράμματος Flash «Το παρελθόν είναι αναλάμπων φάρος, όχι λιμάνι» με θέμα: Τα «Πρέπει» και τα «Μη» για ένα ειρηνικό μέλλον στην Ευρώπη, Tρίπολη, αίθουσα συνεδριάσεων παλαιού Δημαρχείου, Σάββατο 15 Φεβρουαρίου 2014, ώρα 10 π.μ.-5 μ.μ.)

Κύριε Δήμαρχε και κύριε Αντιδήμαρχε, κυρίες και κύριοι,
Τις προϋποθέσεις για ένα ειρηνικό μέλλον στην Ευρώπη τις διατύπωσε με σαφή και ακριβή τρόπο από τον 19ο αι. με διπλωματικό και προφητικό λόγο, ο μεγαλοφυής Έλληνας πολιτικός, ο διακεκριμένος υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, ο Ευρωπαίος οραματιστής και πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας Ιωάννης Καποδίστριας, όταν το 1818, στο Συνέδριο του Aachen υπέβαλε βαρυσήμαντο υπόμνημα το οποίο χαρακτήρισε «Προσχέδιο για μια Πανευρωπαϊκή συνεργασία και ενοποίηση», όπου τόνισε την ανάγκη για την επικράτηση των φιλελευθέρων και δημοκρατικών ιδεών σε όλα τα ευρωπαϊκά κράτη, και κυρίως στα μικρά, που καταδυναστεύονται από τα ισχυρά λέγοντας μόνο ότι όταν όλα ανεξαιρέτως τα ευρωπαϊκά κράτη συγκεντρώνονταν γύρω από μια κοινή και ενωμένη πατρίδα, την Ευρώπη, οι λαοί της θα μπορούσαν να αναπτυχθούν ισότιμα σε όλους τους τομείς. Και μόνον τότε θα γινόταν πραγματικότητα η καταστολή των κοινωνικών επαναστάσεων. Υπογράμμισε ακόμη, πως ακρογωνιαίος λίθος για την ενότητα ενός πανευρωπαϊκού ή και παγκόσμιου οργανισμού είναι η ισότιμη συμμετοχή και των μικρών κρατών στις αποφάσεις των μεγάλων. Μόνον τότε, είπε ο Καποδίστρας, η ενωμένη Ευρώπη θα χάριζε την ειρήνη και την ευημερία στους λαούς της.
Ελληνική λοιπόν ήταν η ιδέα της Ενωμένης Ευρώπης από το 19 αι. και Έλληνας ήταν αυτός, που προσδιόριζε πάνω σε ποιες ηθικές και δημοκρατικές αρχές πρέπει να οικοδομηθεί. Ωστόσο ο πολύς Γάλλος ακαδημαϊκός και ιστορικός Duroselle ο οποίος με χρηματοδότηση της Ευρώπης φρόντισε να εξαλείψει την Ελλάδα από την Ευρωπαϊκή Ιστορία του, εξαπέλυσε επίθεση ενάντια στην Ελλάδα και τους Έλληνες με τα ακόλουθα λόγια:
«Οι Έλληνες είναι ξένοι προς την Ευρώπη. Η Ελλάδα δεν θα πρέπει να αποτελεί μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ανάμεσα στη Λατινική Δύση και την Ορθόδοξη Ανατολή, ένα πραγματικό ‘σιδηρούν παραπέτασμα’ ορθώνεται και τις χωρίζει εδώ και αιώνες. Ήταν μέγα λάθος να γίνουν δεκτοί οι Έλληνες στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα». Και όταν κάποιος δημοσιογράφος τον ρώτησε εάν πιστεύει ότι η Ελλάδα είναι το λίκνο του ευρωπαϊκού πολιτισμού, όπως παγκοσμίως αναγνωρίζεται, ο αξιότιμος αυτός κύριος απάντησε λέγοντας: «Οι σημερινοί Έλληνες κατάγονται μάλλον από τους Τούρκους». (Ζέφυρου Καυκαλίδη, Στέφανος Ξένος, σελ. 590).
Αλλά και ένας άλλος Έλληνας πολιτικός οραματιστής και Αρκάς ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου, ένα αιώνα αργότερα από τον Καποδίστρια, το 1916, οραματιζόμενος και αυτός την Ενωμένη Ευρώπη τόνιζε ότι:
«Η Ενωμένη Ευρώπη, αυτός ο συνασπισμός κρατών θα είναι ωφέλιμος και βιώσιμος μόνον εάν στηριχθεί στην αρχή των εθνοτήτων, δηλ. εάν αφήσουν μεγάλη ελευθερία κινήσεως στα έθνη και αποκλείουν την επιβολή του ενός επί των άλλων. Η Ευρώπη με τους συνασπισμούς κρατών δεν θα γίνει με τον τρόπο που δημιουργήθηκε άλλοτε η ρωμαϊκή κοσμοκρατορία. Και κάθε έθνος που αντιλαμβάνεται τον προορισμό του έχει υποχρέωση να συμβάλλει σ’ αυτό, γιατί αγαθό αποτέλεσμα φέρνει μόνο η ελεύθερη άμιλλα των πολιτισμών και η ειρηνική εισχώρηση ενός ανώτερου πολιτισμού σε ξένους λαούς. Τρανώτατο παράδειγμα είναι η εισχώρηση του ελληνικού πολιτισμού στη Δύση και η Αναγέννηση. Δεν μπορεί να γίνει εξάλειψη των εθνικών διαφορών. Υπάρχει ο ιδιόρρυθμος εθνικός χαρακτήρας».
Και αποκαλύπτει προφητικά από το 1916 ο Παπαναστασίου με τρόπο συγκλονιστικό τα χαρακτηριστικά του λαού του οποίου η ναζιστική ηγεσία θα αιμοτοκυλίσει την Ευρώπη και στη συνέχεια θα τεθεί επικεφαλής της Ενωμένης Ευρώπης:
Έγραφε ο Παπαναστασίου: «Τελευταία, (αναφέρεται στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο), διατυπώθηκε από γερμανικούς κύκλους η ιδέα, ότι ο γερμανικός πολιτισμός είναι ανώτερος από τον πολιτισμό των άλλων εθνών, όπως και το γερμανικό έθνος είναι ανώτερο από τα άλλα και ότι η υπεροχή αυτή παρέχει το δικαίωμα στη Γερμανία να οργανώσει την Ευρώπη σύμφωνα με τον πολιτισμό της, δηλ. να την κατακτήσει».
Όσο για το πολυσυζητημένο, συκοφαντημένο και παρεξηγημένο εθνικισμό, που τον εξορκίζει η Ευρώπη και οι αυτοχαρακτηριζόμενοι ως προοδευτικοί, ο Παπαναστασίου χάραξε με σαφήνεια σε ένα φωτισμένο σχετικό άρθρο του τα είδη του εθνικισμού, προσδιορίζοντάς τα, χωρίς καμμιά απολύτως αρνητική αποστροφή, όπως διαστρεβλωμένα και αντιεπιστημονικά διάφοροι, κινούμενοι από πολιτικές ή και ανθελληνικές σκοπιμότητες τον ταυτίζουν με το ναζισμό. Με το ναζισμό ταυτίζεται μόνον ο επιθετικός εθνικισμός.
Ο Παπαναστασίου διακρίνει δύο είδη εθνικισμών: τον πολιτικό και τον πνευματικό. Στην κατηγορία του πολιτικού εθνικισμού υπάγονται:
1) οι προσπάθειες των εθνών για τη διατήρηση της ανεξαρτησίας τους (αμυντικός εθνικισμός)
2) οι αγώνες των εθνών για την κατάργηση ξένου ζυγού και απόκτηση ανεξαρτησίας (επαναστατικός εθνικισμός)
3) οι τάσεις λαών ελεύθερων για απελευθέρωση υπόδουλων ομοεθνών και πολιτική τους προσάρτηση (απελευθερωτικός εθνικισμός)
4) οι τάσεις προς ένωση με επίσης ελεύθερους ομοεθνείς (ενωτικός εθνικισμός) και τέλος
5) οι τάσεις ελευθέρων μεν εθνών, αλλά πολιτικά ενωμένων με άλλο ή άλλα έθνη προκειμένου να επιτευχθεί ο αποχωρισμός και η αυθύπαρκτη διαβίωση (αποχωριστικός εθνικισμός)
Τα σχετικά παραδείγματα είναι πολλά και απαντώνται στην Ελλάδα, την Ιταλία (επαναστατικός, απελευθερωτικός και ενωτικός εθνικισμός), το Βέλγιο και την Ολλανδία, Νορβηγία – Σουηδία, Ιρλανδία (αποχωριστικός εθνικισμός), κλπ.
Του πνευματικού εθνικισμού η κύρια μορφή εκδήλωσής του είναι ο γλωσσικός εθνικισμός, δηλαδή η τάση επιβολής μέσα στα όρια του έθνους της ιδιαίτερης γλώσσας του. Αντίστοιχες εθνικιστικές τάσεις είναι τα έθιμα, η τέχνη, η επιστήμη, η λογοτεχνία, όλα έχουν εθνικό χρωματισμό. Δεν υπάρχει σημαντικό λογοτεχνικό έργο που να μην έχει εθνικό χρωματισμό.
Στην οικονομική ζωή εθνικισμός σημαίνει την προτίμηση από το έθνος των αγαθών που παράγει το ίδιο.
Σε εποχές πολιτικής εθνικής κρίσης αναπτύσσεται ισχυρός φανατισμός που παίρνει εθνικιστικά χαρακτηριστικά προκειμένου να αποκλείσει την ξένη παραγωγή χάριν της εθνικής.
«Σήμερα, λέει ο Παπαναστασίου, δηλαδή το 1916, κυριαρχεί στην πολιτική ζωή των πολιτισμένων λαών ο εθνικισμός. Κανείς δεν είναι διατεθειμένος να θυσιάσει την εθνική του ανεξαρτησία. Εκδηλώνεται η ισχυρή θέληση καθενός να ζήσει την ανεξάρτητη ζωή του. Αυτή η εκδήλωση εθνικισμού είναι ιστορικό προϊόν».
Η Ευρώπη λοιπόν ας μην καλύπτεται υποκριτικά κάτω δήθεν από το φόβο του ναζισμού, που τον χαρακτηρίζει εθνικισμό, θολώνοντας τα νερά και τις γεωπολιτικές προθέσεις της, γιατί αυτόν τον ναζισμό τον εκτρέφει η ίδια τόσο με την απαίτηση απογύμνωσης των μικρών κρατών από τα εθνικά τους χαρακτηριστικά και αυτή η απαίτηση εφαρμόζεται με ιδιαίτερη αυστηρότητα στην Ελλάδα, που προσπαθεί να της εξαλείψει τα εθνικά της σύμβολα, όσο και με την ανοχή της ευρωδιαφθοράς, της κερδοσκοπίας, των διογκούμενων χρεών σε βάρος των εταίρων και κυρίως σε βάρος της Ελλάδας ακόμη και μέσω της δικής της Κεντρικής Ευρωπαϊκής Τράπεζας.
Δεν πρόκειται για ένωση κρατών, μέχρι τώρα τουλάχιστον, αλλά για προγραμματισμένη και καθοδηγούμενη αγορά Γερμανικών και Γαλλικών προϊόντων με εξαθλίωση και εξουθένωση κυρίως της Ελλάδας χωρίς ελάχιστο ίχνος αλληλεγγύης. Χρησιμοποιεί τον Ευρωπαϊκό Νότο μόνο για εκμετάλλευση. Αντιδημοκρατική είναι η ίδια η Ευρώπη και ρατσιστική με πλήθος ανάρμοστων συμπεριφορών της σε βάρος της Ελλάδας όπως και της Κύπρου. Η Ελλάδα αντί να βρει ασπίδα προστασίας, στην τραγική της κρίση, όπως το περίμενε από την Ευρώπη, βρήκε το χλευασμό και την χαιρεκακία.
Ποιος λοιπόν είναι αυτός που εκτρέφει το ναζισμό; Ασφαλώς η ίδια που εκτός των άλλων προσβάλλει κατάφορα τα εθνικά και θρησκευτικά σύμβολα των μικρών κρατών ή και των μεγάλων, δίνοντας την ευκαιρία σε άλλους να δημαγωγούν και να προσεταιρίζονται ό,τι αυτή απορρίπτει, δηλαδή τα εθνικά σύμβολα, με συνέπεια να εκτρέφεται ο επιθετικός εθνικισμός, δηλ. ο επάρατος ναζισμός.
Σήμερα έχουμε ένα ακήρυχτο ιδιότυπο πόλεμο από την Ενωμένη Ευρώπη. Το Ευρωπαϊκό όραμα των πρώτων ιδρυτών της έσβησε από τη σημερινή, εκτός των άλλων λόγων, και από το γεγονός ότι πολέμησε το Θεό και για θεό της προσκυνάει το χρήμα. Γι αυτό της ταιριάζει η σάτιρα ενός εκλεκτού ποιητή της Τρίπολης, του Κώστα Καρυωτάκη, γραμμένη το 1927, αλλά τραγικά επίκαιρη και προφητική. Αναφέρεται στην Αμερική, αλλά σήμερα ταιριάζει στις Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης, που θεωρητικά εξασφαλίζουν την ελευθερία των μελών κρατών, αλλά στην πραγματικότητα αυτή η ελευθερία είναι κίβδηλη και εξαγοράσιμη.
Ο τίτλος στο ποίημα του Καρυωτάκη είναι:
Το άγαλμα της Ελευθερίας που φωτίζει τον κόσμο
Λευτεριά, Λευτεριά… Το φως σου,
χωρίς να καίει, τυφλώνει το λαό σου.
Πεταλούδες χρυσές οι Αμερικάνοι,
λογαριάζουν πόσα δολάρια κάνει
σήμερα το υπερούσιο μέταλλό σου.

Λευτεριά, λευτεριά, θα σ’ αγοράσουν
έμποροι και κονσόρτσια κι εβραίοι
Είναι πολλά του αιώνος μας τα χρέη.

Δικαιολογημένα, λοιπόν, πριν 10 ημέρες ο ογδονταεννιάχρονος πρόεδρος της Ιταλίας Τζόρτζιο Ναπολιτάνο, από το Βήμα του Ευρωκοινοβουλίου στο Στρασβούργο ενώπιον της ολομέλειας των Ευρωβουλευτών, υπενθύμισε ότι ναι μεν η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να είναι δημοσιονομικώς υγιής, πλην όμως, δεν θα επιβιώσει αν πάψει να είναι όραμα. Ένα όραμα που, όπως σαφώς άφησε να εννοηθεί, δε δείχνει να συγκινεί ιδιαίτερα τη σημερινή πολιτική ηγεσία της Ευρώπης και πρόσθεσε:
«Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι η σημερινή πορεία της Ευρώπης αμφισβητείται έντονα. Οι κύριες πηγές των αμφιβολιών αυτών, επεσήμανε ο Ναπολιτάνο, εντοπίζονται στον τρόπο λειτουργίας των ευρωπαϊκών θεσμών και στις επιπτώσεις της κρίσης στους ευρωπαίους πολίτες, ιδιαίτερα στη δραματική αύξηση της ανεργίας των νέων. Χρειάζεται να ξαναζωντανέψουμε το ‘όραμα της ευρωπαϊκής κοινότητας δικαίου και αξιών’ και τίποτα δεν πρέπει να μας κάνει να γυρίσουμε πίσω. Οι θεσμοί της Ε.Ε. δίστασαν υπερβολικά όσον αφορά τον τρόπο αντιμετώπισης αυτής της δραματικής κρίσης. Ευτυχώς μπορούν σήμερα να διορθώσουν την προηγούμενη συμπεριφορά τους». (Τα Νέα, 5 Φεβ. 2014, σ. 12)
Μέχρι σήμερα υπονόμευσε τα οράματα και τις αξίες η Ενωμένη Ευρώπη και με τις επιλεκτικές της συμπεριφορές τόσο στο θέμα της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που τα βλέπει όπου συμφέρει και όπου δε συμφέρει δεν υπάρχουν, όσο και στην προώθηση της αυτονόμησης κατασκευασμένων από την ίδια μειονοτήτων. Και ενώ είναι διασπασμένη η ενότητα, αποκαταστάθηκε μόνο για τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, που βέβαια είναι ιδιαίτερα έργο της Γερμανίας. Αυτή ήταν η πρώτη και τελευταία «κοινή εξωτερική πολιτική» της και ίσως και η σημερινή, που συνασπίσθηκαν κατά της Ελβετίας με όπλο τη «ρήτρα λαιμητόμου», όπως έγραψαν οι εφημερίδες.
Ας ελπίσουμε, όπως γράφει Έλληνας καθηγητής ξένου Πανεπιστημίου, ότι η Ενωμένη Ευρώπη θα πάψει να εξυπηρετεί τα συμφέροντα των διεθνών ελίτ και των Βρυξελλών, επιφέροντας στις μικρές χώρες της Ευρώπης ανεργία, ανισότητα και εξαθλίωση του πληθυσμού. Από τα λίγα αυτά πιστεύω ότι ο καθένας αντιλαμβάνεται ποιες είναι οι απαραίτητες προϋποθέσεις για ένα ειρηνικό μέλλον στην Ευρώπη. Οπωσδήποτε, όμως, σήμερα, με τις επιλεκτικές, εξευτελιστικές, επώδυνα κυριαρχικές, αυταρχικές και στερημένες δημοκρατικού χρώματος και ανθρωπισμού, ενέργειές της, σε βάρος κρατών του Νότου και κυρίως της Ελλάδας, δεν παρέχεται καμμία εγγύηση ειρηνικής προοπτικής με συνοχή των εταίρων και αλληλεγγύη μεταξύ τους. Η Ευρώπη θα πρέπει άμεσα να απαλλαγεί από τα αρνητικά και επικίνδυνα χαρακτηριστικά της, προτού βρεθεί στη δύσκολη θέση να βλέπει να την απαλλάσσουν από την παρουσία τους οι σημερινοί εταίροι της.
Κλείνοντας επιτρέψτε μου μια παρέκβαση από το θέμα μου, αλλά σχετική με τη θεματική του Συνεδρίου. Η διοίκηση του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, που φιλοξενείται εδώ στην Τρίπολη, δεν έχει μέχρι σήμερα, παρά τις επανειλημμένες οχλήσεις, εκπληρώσει ένα ηθικό και πατριωτικό χρέος της. Να εγκρίνει, δηλαδή, το ομόφωνο αίτημα της σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου από το 2009 και να επιτρέψει να τοποθετηθεί στο χώρο του Πανεπιστημίου (πρώην στρατοπέδου) αναμνηστική πλάκα για το Ολοκαύτωμα εκεί των διακοσίων αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης από τους Ναζί. Εκτός από την πρόεδρο του τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών του Πανεπιστημίου στην Καλαμάτα κ. Ξανθάκη Καραμάνου, σχετικό αίτημα στις πρυτανικές αρχές της εδώ διοίκησης του Πανεπιστημίου είχε υποβληθεί και από τον τότε Πρόεδρο του Πολεμικού Μουσείου κ. Κωνσταντίνο Τσιμόγιαννη.
Σήμερα, που εδώ στην Τρίπολη, με πρωτοβουλία του Δήμου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διεξάγεται επί δύο μήνες αυτό το τόσο επιτυχημένο και επίκαιρο Συνέδριο, είναι μια καλή αφορμή να παρέμβει ο Δήμος προκειμένου να εκπληρωθεί ένα δυστυχώς ανεκπλήρωτο μέχρι σήμερα χρέος μας.
Ευχαριστώ,

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Παρακαλώ, απαντήστε στο ερώτημα *

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>