Σόφη Ν. Παπαγεωργίου: Περιηγητές και ζωγράφοι στην Κόρινθο (12ος – 19ος αιώνας), εκδ. Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, Αθήνα 2009, σσ. 171

20 Ιανουαρίου 2014  /   Χωρίς Σχόλια

Γράφει ο ΗΛΙΑΣ ΓΙΑΝΝΙΚΟΠΟΥΛΟΣ

Το παρόν βιβλίο είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας δύο παλαίφατων πνευματικών ιδρυμάτων, με μεγάλη προσφορά στα πολιτιστικά πράγματα της πατρίδας μας: αφενός της Γενναδείου Βιβλιοθήκης και αφ’ ετέρου της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας (Εθνικού Ιστορικού Μουσείου). Αξίζει να σημειωθεί ότι η συγγραφέας υπήρξε επί πολλά χρόνια στέλεχος της εν λόγω Βιβλιοθήκης, αλλά και παλαιό μέλος, και μέλος του Δ.Σ. του εν λόγω Μουσείου. Προσηκόντως λοιπόν προλογίζουν το βιβλίο τόσο ο Γεν. Γραμματέας της Ι.Ε.Ε.Ε. κ. Ιω. Μαζαράκης- Αινιάν, όσο και η Διευθύντρια της Γενναδείου κ. Μαρία Γεωργοπούλου.
Το βιβλίο είναι πολυτελούς εκδόσεως, όπως όλα τα βιβλία που εκδίδει κατά καιρούς η Ι.Ε.Ε.Ε., μεγάλου σχήματος, εμπλουτισμένο με δεκάδες γκραβούρες, πίνακες, σχέδια και χάρτες της Κορίνθου και της περιοχής της, και με ένα θαυμάσιο πολύχρωμο εξώφυλλο από πίνακα του ζωγράφου William Cole, που εικονίζει ό,τι έχει απομείνει από τον γνωστό ναό του Ποσειδώνα (ή Απόλλωνα) της αρχαίας Κορίνθου.
Πρόκειται για μια επιλογή κειμένων, γραμμένων από δεκάδες ξένους περιηγητές, από τον 12ο μέχρι τον 19ο αιώνα, και μεταφρασμένων από τη συγγραφέα στην ελληνική γλώσσα. Τα έργα των ξένων περιηγητών προέρχονται από την περίφημη συλλογή σπάνιων βιβλίων και χειρογράφων, λευκωμάτων και αρχειακού υλικού, που είχε συγκεντρώσει ο αείμνηστος Ιω. Γεννάδιος κατά τη διαμονή του στο Λονδίνο και υπάρχουν στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη.
Ας μην ξεχνάμε ότι η Κόρινθος ήταν από τον καιρό ήδη της αρχαιότητας μία από τις σημαντικότερες και πλουσιότερες ελληνικές πόλεις, με σήμα κατατεθέν το περίφημο κάστρο του Ακροκορίνθου, τα δυο λιμάνια της, στον Σαρωνικό (Κεχρεές) και στον Κορινθιακό Κόλπο (Λέχαιο), και τον πολύτιμο Δίολκο, που πολλές αιώνες πριν από τη Διώρυγα ένωνε τους δύο κόλπους και συντόμευε τις ναυτικές αποστάσεις, αφού τα πλοία απέφευγαν να κάνουν τον γύρο της Πελοποννήσου. Το κυριότερο, η θέση της Κορίνθου, της έδινε τη δυνατότητα να ελέγχει την είσοδο και έξοδο προς και από την Πελοπόννησο, με όλες τις στρατηγικές και οικονομικές συνέπειες του γεγονότος αυτού δια μέσου των αιώνων.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Νέα Κόρινθος δημιουργήθηκε το 1858, ενώ μέχρι τότε και επί πολλούς αιώνες η πόλη βρισκόταν στην αρχαία της θέση (Παλαιά Κόρινθος), κάτω από τις Β υπώρειες του θρυλικού Ακροκορίνθου, καταστραφείσα από ισχυρό σεισμό.
Τις πρώτες περιηγητικές εντυπώσεις από την Κόρινθο βρίσκουμε στα έργα των αρχαίων Ελλήνων περιηγητών Στράβωνα και Παυσανία. Από τότε πέρασαν δέκα περίπου αιώνες για να βρούμε κάποια συντομότατη περιηγητική αναφορά στην Κόρινθο! Αυτό γίνεται σε ένα έργο του Αγγλοσάξωνα εμπόρου Saewulf, που το 1102 και 1103 μετέβη στους Αγίους Τόπους ακολουθώντας τους Σταυροφόρους και συμπτωματικά πέρασε από την Κόρινθο. Τελευταία –χρονολογικά- αναφορά είναι αυτή του γνωστού φιλέλληνα William Miller, που επισκέφτηκε την Κόρινθο και έγραψε τις εντυπώσεις του από αυτήν το 1898.
Συχνές είναι οι αναφορές των ξένων περιηγητών στην Κόρινθο και σε διάφορες πλευρές της οικονομικής, κοινωνικής και καθημερινής ζωής της. Η συγγραφέας επιλέγει και παραθέτει εντυπώσεις από 68 γνωστούς και άγνωστους περιηγητές, με σύντομα ή μακρότερα κείμενα. Εννοείται ότι τα περιηγητικά κείμενα είναι λιγότερα για τους παλαιότερους αιώνες και πυκνώνουν όσο φτάνουμε στον 19ο αιώνα, οπότε και τα ταξίδια έγιναν ευκολότερα.
Ας σημειωθεί ότι κατά τον μεσαίωνα ταξίδευαν κυρίως αυτοί που πραγματοποιούσαν προσκυνήματα στους Αγίους Τόπους, οι έμποροι και οι κρατικοί αξιωματούχοι. Μετά την Αναγέννηση όμως ταξίδευαν άνθρωποι μορφωμένοι και λόγιοι, που εμπνέονταν από το αρχαίο κλασσικό κλέος και τη δόξα της αρχαίας Ελλάδας, κυρίως από αρχαιολογικής, φιλολογικής και αρχιτεκτονικής πλευράς. Όχι τόσο από ενδιαφέρον για τους σύγχρονους Έλληνες που τότε τελούσαν υπό βάρβαρη δουλεία…
Λόγω ελλείψεως φωτογραφικών μηχανών, οι περισσότεροι από τους ταξιδιώτες, ιδίως κατά τους τελευταίους αιώνες, συνοδεύονταν από ζωγράφους και σχεδιαστές, ώστε ν’ απαθανατίζουν τα μέρη, τα τοπία και τα μνημεία τα οποία επισκέπτονταν. ΄Ετσι, τα περισσότερα ταξιδιωτικά βιβλία περιέχουν πολλά σχέδια και πίνακες από τοπία και αρχαιότητες της Ελλάδας. Δεκάδες από αυτά για την Κόρινθο περιλαμβάνονται στο παρόν βιβλίο. Μερικά βέβαια από τα πολύ παλαιά είναι αποκυήματα φαντασίας και εκτός πάσης πραγματικότητας!
Η συγγραφέας έχει διαιρέσει το βιβλίο της σε δύο μέρη: στο Μέρος Ι (σελ. 15-63) τοποθετεί τα εισαγωγικά κείμενα, δηλ. μια σύντομη εισαγωγή, μια αδρομερή αναδρομή στην ιστορία της Κορίνθου διαμέσου των αιώνων και μια λεπτομερή επισκόπηση των ταξιδιωτών και των βιβλίων τους κατά χρονολογική σειρά, με περιγραφή και αξιολόγηση των έργων τους, τεκμηριωμένη με πλήθος υποσημειώσεων και παραπομπών στην ελληνική και ξένη βιβλιογραφία.
Στο Μέρος ΙΙ (σελ. 65-171) παρατίθενται τα κείμενα των ταξιδιωτών και άλλων συγγραφέων που αναφέρονται στην Κόρινθο, από το παλαιότερο του Saewulf του 1102, έως το νεότερο του ιστορικού της Φραγκοκρατίας στην Ελλάδα William Miller του 1898, κατά χρονολογική σειρά επίσκεψης του ταξιδιώτη, όχι έκδοσης του βιβλίου του. Γίνεται αναφορά στο κάθε έργο (με όλες τις βιβλιογραφικές πληροφορίες), ακολουθεί ένα λιτότατο βιογραφικό για κάθε συγγραφέα, και τέλος μέσα σε εισαγωγικά παρατίθεται η ελληνική μετάφραση του ανθολογημένου κειμένου.
Ενημερωτικά αναφέρουμε ότι ανθολογούνται ταξιδιωτικά κείμενα των Evliya Chelebi, B. Randolf, Jacob Spon, G. Wheler, Coronelli, X. Scrofani, E.D. Clark, W.M. Leake, E. Dodwell, Pouqueville, Chateaubriand, Turner, Curtius, Buchon, Wyse, κ.ά., 68 συνολικά συγγραφέων κάθε εθνικότητας, εποχής και πνευματικής ή καλλιτεχνικής συγκρότησης, συνήθως με φιλελληνικά αισθήματα, αλλά όχι πάντα.
Το θαυμάσιο και χρήσιμο αυτό λεύκωμα της κ. Σόφης Παπαγεωργίου κλείνει με κατάλογο των 61 εικόνων που παρουσιάζονται στο βιβλίο και με λεπτομερείς αναφορές στα βιβλία στα οποία οι εικόνες (ξυλογραφίες, χαλκογραφίες, λιθογραφίες, υδατογραφίες, πίνακες, κ.ά.) έχουν δημοσιευθεί. Τέλος, παρατίθεται πλουσιότατη, εξαντλητική θα έλεγα, ελληνική και ξενόγλωσση βιβλιογραφία (193 έργα), την οποία η συγγραφέας χρησιμοποίησε για τη συγγραφή των άκρως εμπεριστατωμένων κειμένων της στο πρώτο Μέρος του βιβλίου. Εννοείται ότι στη βιβλιογραφία περιλαμβάνονται και όλα τα έργα από τα οποία η συγγραφέας ανθολόγησε τα κείμενα για την Κόρινθο.
Δεν χρειάζεται να υπογραμμίσω ότι η έκδοση αυτή τιμά την Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος (Εθνικό Ιστορικό Μουσείο), που συνεχίζει την παράδοση των πολυτελών και επιστημονικά δοκίμων εκδόσεων, αλλά και τη συγγραφέα του βιβλίου κ. Σόφη Παπαγεωργίου, για τον μόχθο που κατέβαλε να αναζητήσει το ταξιδιωτικό και άλλο υλικό της, και για τον εύληπτο, τεκμηριωμένο και θαυμάσιο φιλολογικά τρόπο με τον οποίο το παρουσίασε.

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Παρακαλώ, απαντήστε στο ερώτημα *

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>