ΔΗΜΗΤΡΗΣ Γ. ΠΑΠΑΦΡΑΓΚOΣ, Ένας αιώνας Γκάτσος, Αθήνα 2011, σσ. 80

13 Ιανουαρίου 2014  /   Χωρίς Σχόλια

Γράφει ο HΛIAΣ ΓIANNIKOΠOYΛOΣ

Στις 12 Μαΐου 1992 έκλεισε για πάντα τα μάτια ο Αρκάς ποιητής Νίκος Γκάτσος σε ηλικία 81 ετών. O ποιητής είχε γεννηθεί στην Ασέα στις 8 Δεκεμβρίου 1911 και σε πολύ μικρή ηλικία έμεινε ορφανός από πατέρα, που πέθανε ενώ μετέβαινε στην Αμερική προς αναζήτηση καλύτερης τύχης.
O Νίκος Γκάτσος είναι από τους ελάχιστους ποιητές που καθιερώθηκαν με μια και μόνο ποιητική συλλογή, την θρυλική «Αμοργό», που κυκλοφόρησε σε λίγα αντίτυπα μέσα στο σκοτάδι της Κατοχής το 1943. Άλλη ποιητική συλλογή ο Γκάτσος δεν έγραψε, αλλά έγραψε θαυμάσιους στίχους για εκατοντάδες τραγούδια, που είχαν την τύχη να μελοποιηθούν από τους καλύτερους συνθέτες του τόπου μας (Θεοδωράκη, Χατζηδάκη, Ξαρχάκο, Μούτση, Χατζηνάσιο, κ.ά.).
Έτσι, έγινε ευρύτερα γνωστός στο πλατύ ελληνικό κοινό, που τον αγάπησε και σιγοτραγούδησε σε άπειρες περιπτώσεις τα τραγούδια του. Όπως προσφυώς παρατήρησε κάποιος, «ενώ πολλοί στιχουργοί διεκδικούν το ρόλο του ποιητή, ο Γκάτσος επέμενε ν’ αυτοπροσδιορίζεται ως στιχουργός». Αλλά με τι στίχους! Πραγματικά διαμάντια, γνήσια ποιήματα!
Με τους στίχους του ο Γκάτσος ανέβασε την ποιότητα του λαϊκού μας τραγουδιού και το έκανε προσιτότερο στα μεσαία και ανώτερα στρώματα της ελληνικής κοινωνίας. Επίσης με τα τραγούδια του εξέφρασε την βαθύτερη ελληνική ψυχή, με τους πόθους, τους φόβους, τα πάθη και τα πάθια της. Με τα όνειρα και τις απογοητεύσεις της.
Είναι αλήθεια ότι κάθε δημιουργός πρέπει να κρίνεται κατά κύριο λόγο από το έργο που άφησε. Με το έργο αυτό πρέπει να ασχολούνται πρωτίστως οι φιλόλογοι και οι αναγνώστες. Όμως, πίσω από κάθε έργο κρύβεται και ένας άνθρωπος, με ολόκληρο τον κόσμο που κουβαλά μέσα του, τις βιολογικές καταβολές του, τις ιδεολογικές απόψεις του, τα όνειρα και τις επιθυμίες του, τα προσωπικά του βιώματα. Ως εκ τούτου, και από απλή περιέργεια, αξίζει να γνωρίζει κανείς όχι μόνο το έργο, αλλά και το βίο κάθε καλλιτέχνη, ιδιαίτερα του λογοτέχνη, που περισσότερο από όλους εκφράζει μέσα στο έργο του τον εαυτό του.
Ήδη έχουν γραφτεί πολλά για το έργο και τη ζωή του Αρκάδα ποιητή Νίκου Γκάτσου, με κορυφαίο το γνωστό βιβλίο του Τάσου Λιγνάδη. Ό,τι όμως νεότερο προστίθεται σε αυτή την πλούσια βιβλιογραφία είναι ευπρόσδεκτο, ιδίως όταν προέρχεται από ανθρώπους που γνώρισαν προσωπικά τον Γκάτσο και έχουν προσωπικές αναμνήσεις και εμπειρίες από αυτόν και την οικογένειά του.
Από την άποψη αυτή το βιβλίο του εκπαιδευτικού κ. Παπαφράγκου για τον Γκάτσο, που εκδόθηκε με την ευκαιρία των 100 ετών από τη γέννηση του ποιητή (1911-2011) -μια επέτειος που δυστυχώς δεν εορτάστηκε όσο έπρεπε ούτε από την ελληνική πολιτεία, ούτε από τους Αρκάδες- είναι μια ουσιαστική συμβολή στην γνωριμία μας με τον άνθρωπο, αλλά και με τον ποιητή Γκάτσο.
Και τούτο γιατί στο μεγαλύτερο βιογραφικό μέρος του βιβλίου, ο συγγραφέας παρουσιάζει ενδιαφέροντα και άγνωστα στοιχεία για τα παιδικά χρόνια και για τα οικογενειακά πράγματα του Γκάτσου, που τα γνωρίζει από πρώτο χέρι, ως συμπατριώτης του. O συγγραφέας ήξερε καλά τον ίδιο τον ποιητή και τους οικείους του στο χωριό, ο πατέρας του ήταν δάσκαλος του Γκάτσου στο Δημοτικό σχολείο Ασέας, πολλοί στενοί φίλοι του Γκάτσου τού διηγήθηκαν τις δικές τους προσωπικές αναμνήσεις και εντυπώσεις, κ.ο.κ.
Επομένως, εξαιρετικό ενδιαφέρον έχουν κυρίως τα κεφάλαια του βιβλίου που αναφέρονται στην ευρύτερη οικογένεια των Γκάτσων, στα παιδικά χρόνια του ποιητή στο χωριό, στις γυμνασιακές σπουδές του στην Τρίπολη, στα φοιτητικά του χρόνια στην Αθήνα. Στα κεφάλαια αυτά παρουσιάζονται πολλά νέα και άγνωστα στοιχεία, που φωτίζουν πολλές πτυχές της ζωής του Γκάτσου και ξεκαθαρίζουν πολλές συγχύσεις και ανακρίβειες που κατά καιρούς έχουν γραφεί.
Έτσι ξεκαθαρίζονται οι γενεαλογικές καταβολές και η οικογενειακή κατάσταση του ποιητή, ο ακριβής τόπος και χρόνος γέννησής του, η επαγγελματική απασχόληση, το παρωνύμιο και ο ακριβής χρόνος θανάτου του πατέρα του, η σχέση του με το χωριό του και τους συμπατριώτες του, τα παιδικά βιώματά του και κυρίως η πρόωρη ορφάνια του, τα πρώτα του λογοτεχνικά σκιρτήματα, οι πρώτες εκδηλώσεις του χαρακτήρα του, και πολλά άλλα.
Ιδιαίτερα όσα αναφέρονται στην οικογένεια του Γκάτσου και στα παιδικά χρόνια του, συνιστούν σπουδαία συμβολή στη βιογραφική ιστορία του ποιητή, γιατί προέρχονται από αυτόπτη και αυτήκοο μάρτυρα και έχουν την ισχύ ντοκουμέντου. Όλα είναι εξαιρετικά ενδιαφέροντα, γιατί μας προσφέρουν πολλά και άγνωστα στοιχεία, λεπτομέρειες που οι περισσότεροι, ακόμα και μελετητές του Γκάτσου, αγνοούνε.
Η ύλη του βιβλίου έχει διαρθρωθεί σε οκτώ σύντομα κεφάλαια, των οποίων προηγείται μια εισαγωγή, και έπεται ένας επίλογος και ένα πολύ ενδιαφέρον φωτογραφικό λεύκωμα με ασπρόμαυρες και έγχρωμες φωτογραφίες, από τις οποίες πιο ενδιαφέρουσα είναι του σπιτιού όπου γεννήθηκε ο ποιητής. Τα πρώτα πέντε ουσιαστικά κεφάλαια είναι και τα σπουδαιότερα, γιατί –ας το επαναλάβουμε- μας μιλούν για τον Νίκο Γκάτσο ως άνθρωπο, όπως τον γνώρισε και τον θυμάται ο συγγραφέας κ. Παπαφράγκος, συμπατριώτης του.
Στα τρία επόμενα κεφάλαια ο συγγραφέας εκθέτει μερικές γενικότερες απόψεις για το έργο του ποιητή, ποιητικό, μεταφραστικό και άλλο, κάνει μερικά σχόλια για τις πολιτικές απόψεις του, και αναφέρει με λεπτομέρειες τις τιμητικές διακρίσεις και βραβεύσεις που έγιναν στον Γκάτσο κατά τη διάρκεια της ζωής του και μετά, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.
Το βιβλίο στηρίζεται στις προσωπικές αναμνήσεις του συγγραφέα, αλλά και σε όλη την υπάρχουσα βιβλιογραφία. Πλούσιος είναι ο υπομνηματισμός των κειμένων, με αναφορές και παραπομπές στα υπάρχοντα κάθε είδους δημοσιεύματα για τον Γκάτσο (βιβλία, άρθρα, συνεντεύξεις, αφιερώματα σε εφημερίδες και περιοδικά, κ.ά.).
Αυτό που έχει σημασία είναι ότι, εκτός από την εμφανή αγάπη του για τον Γκάτσο και το έργο του, ο κ. Παπαφράγκος διαθέτει μεγάλη ευκολία στο χειρισμό της γραφίδας, έτσι που με τρόπο γλαφυρότατο διέπλασε ολοζώντανο το πορτρέτο του ποιητή. Και τίποτε να μη γνωρίζει ο αναγνώστης για τον Γκάτσο, διαβάζοντας αυτό το καλογραμμένο και ενημερωτικό βιβλίο, θα μάθει πάρα πολλά γι’ αυτόν, θα τα μάθει σχεδόν όλα.
Είναι ένα πολύ κομψό βιβλίο, που αποτελεί μια σπονδή σεβασμού και μνήμης, αντάξια της προσφοράς του δημοφιλούς Αρκάδα ποιητή. Το εξώφυλλο κοσμεί ένα χαρακτηριστικό σκίτσο του Γκάτσου από τον γνωστό σκιτσογράφο της «Καθημερινής» Ηλία Μακρή.
Κλείνοντας το ωραίο βιβλίο του ο συγγραφέας αναφέρεται στο ερειπωμένο σπίτι του ποιητή στην Ασέα, και κάνει έκκληση να βοηθήσουν όσοι μπορούν για την αναστήλωσή του. Το παρελθόν δυστυχώς έχει αποδείξει ότι η πολιτεία και οι άλλοι επίσημοι φορείς πολύ λίγο ενδιαφέρονται για τα σπίτια των ποιητών, άρα μόνο η ιδιωτική πρωτοβουλία ίσως μπορέσει κάτι να καταφέρει. Το ευχόμαστε! (Τηλ. συγγραφέα 6132.551).

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Παρακαλώ, απαντήστε στο ερώτημα *

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>